In het kort
- De Europese Unie kent lidstaten het vetorecht toe om hun individuele soevereiniteit binnen de unie te beschermen.
- Het is moeilijk te bepalen wanneer een veto een kernbelang beschermt en wanneer het wordt gebruikt als drukmiddel.
- Het hervormen of afschaffen van het vetosysteem stuit op grote uitdagingen, omdat hiervoor unanieme instemming van alle leden nodig is.
De Europese Unie laat lidstaten op bepaalde domeinen, zoals buitenlands beleid, belastingen, uitbreiding en begroting, gebruikmaken van het vetorecht. Dat komt doordat de EU een unie van soevereine staten is en geen federatie, waardoor regeringen niet verplicht worden beslissingen te nemen die ingaan tegen hun kernbelangen.
Het vetorecht is vastgelegd in de verdragen. Het Verdrag betreffende de Europese Unie vereist unanimiteit voor beslissingen over buitenlands en veiligheidsbeleid. Artikel 4, lid 2, legt daarnaast vast dat de EU de nationale identiteit van de lidstaten moet respecteren.
Veto als pressiemiddel
Het probleem ontstaat wanneer het vetorecht niet wordt ingezet om de soevereiniteit te beschermen, maar wordt gebruikt om druk uit te oefenen in dossiers die niet rechtstreeks verband houden met het onderwerp. Er bestaat geen duidelijk mechanisme om beide toepassingen van elkaar te onderscheiden. Lidstaten omschrijven elk veto als een kwestie van soevereiniteit, ongeacht de onderliggende motivatie.
Hongarije gebruikt het vetorecht geregeld om hulp aan Oekraïne en sancties tegen Rusland te blokkeren. Die praktijk toont aan hoe moeilijk het is om het vetosysteem te wijzigen. Voor een hervorming is unanimiteit nodig, waardoor de EU in een situatie belandt waarin structurele aanpassingen moeilijk haalbaar zijn.