In het kort
- Snelle gezichtsuitdrukkingen zijn superbelangrijk om het tempo van seksueel gedrag bij bonobo’s op elkaar af te stemmen.
- Het tempo van seksuele bewegingen neemt af na snelle gezichtsmimiek, wat wijst op een verband met fysiologische processen.
- Door het ritme en tempo bij bonobo’s te analyseren, kunnen wetenschappers de evolutionaire oorsprong van menselijke communicatiekenmerken zoals muziek en taal beter begrijpen.
Onderzoekers van een internationaal team, waaronder datawetenschapper Yannick Jadoul van de VUB, hebben nieuw licht geworpen op het ritme van seksueel gedrag bij bonobo’s. Door het tempo van bewegingen tijdens seks zorgvuldig te analyseren, willen ze beter begrijpen welke bouwstenen van ritme en communicatie bij verschillende soorten gemeenschappelijk zijn en wat dit zou kunnen betekenen voor de evolutie van unieke menselijke eigenschappen zoals taal en muziek.
Gezichtsnabootsing speelt een belangrijke rol
Onder leiding van Martina Francesconi en Elisabetta Palagi van de Universiteit van Pisa werden gedetailleerde video-opnames gemaakt van bonobo’s in dierentuinen. De onderzoekers richtten zich op het tempo van repetitieve bewegingen tijdens seks en de rol van gezichtsuitdrukkingen, zoals grijnzen.
Ze ontdekten dat snelle gezichtsmimiek, waarbij bonobo’s elkaars uitdrukkingen bijna onmiddellijk imiteren, een cruciale rol speelt. Dat effect is echter alleen krachtig genoeg om te worden waargenomen wanneer de imitatie onmiddellijk plaatsvindt. De snelheid en synchroniciteit van deze reactie roepen vragen op over de vraag of het om bewuste communicatie of een onvrijwillige reflex gaat.
Tempo neemt af na nabootsing
Uit analyse bleek dat het gemiddelde tempo van bewegingen tijdens seks erg hoog was, ongeveer zeven bewegingen per seconde. Interessant genoeg nam dit tempo niet per se toe wanneer een dier begon te glimlachen of wanneer de glimlach werd nageaapt door zijn partner. De onderzoekers zagen echter een merkbare afname in tempo kort nadat de snelle gezichtsuitdrukkingen waren gestopt. Dit suggereert dat gezichtsuitdrukkingen het gedrag misschien niet direct coördineren of versnellen, maar wel verband kunnen houden met fysiologische processen zoals een orgasme.
Dit onderzoek maakt deel uit van een breder onderzoeksgebied waarin wordt gekeken hoe ritme, tempo en vocalisatie zich bij mensen en dieren hebben ontwikkeld. Bonobo’s zijn, samen met chimpansees, onze naaste levende verwanten. In tegenstelling tot chimpansees leven ze in een matriarchale samenleving waar seks een belangrijke sociale rol speelt. Door hun gedrag te vergelijken met dat van mensen en andere soorten, hopen wetenschappers beter te begrijpen welke elementen van communicatie uniek zijn voor mensen en welke oude evolutionaire wortels hebben.
Data-analyse onthult complex gedrag
Yannick Jadoul heeft vooral bijgedragen aan de data-analyse en het kwantificeren van ritme. Hij benadrukt dat deze studie gebruikmaakt van nauwgezette data-analyse en patroonherkenning in plaats van kunstmatige intelligentietechnieken zoals grote taalmodellen of neurale netwerken. Deze methoden zijn cruciaal voor het objectief meten van complex gedrag. Het onderzoek sluit aan bij een lange traditie aan de VUB die zich richt op taal, communicatie en leersystemen. Door ritme en tempo tussen soorten systematisch te vergelijken, willen onderzoekers de oorsprong ontrafelen van eigenschappen die we als ’typisch menselijk’ beschouwen, zoals muziek, spraak en sociale communicatie.