In het kort

• De EU verschuift haar strategie tegen bosbranden van noodbestrijding naar proactieve preventie.
• Strategisch landbeheer weegt nu zwaarder dan de inzet van vliegtuigen en personeel.
• Speciale financiering en satelliettechnologie zorgen voor deze overgang naar klimaatbestendigheid.

De Europese Unie verandert haar aanpak van bosbranden fundamenteel, door over te stappen van een model dat gericht is op bestrijding naar een model dat draait om preventie. Deze strategische koerswijziging volgt op een ongekende periode van verwoesting, waaronder een recordbrekend seizoen in 2025 waarin meer dan een miljoen hectare in vlammen opging. Uit de huidige gegevens blijkt dat er al weer honderdduizenden hectaren extra zijn verwoest, wat aangeeft dat traditionele methoden – zoals het inzetten van meer vliegtuigen en personeel – niet langer voldoende zijn om de omvang van moderne bosbranden te bestrijden. Dat meldt Euronews.

Beperkingen van noodhulp

Deskundigen uit de sector, waaronder Alexander Held van het Europees Bosinstituut, stellen dat zodra extreme weersomstandigheden een brand veroorzaken, geen enkele hoeveelheid materieel kan garanderen dat de brand onder controle blijft. Held merkt op dat gelijktijdige grootschalige branden in landen als Griekenland, Frankrijk en Spanje de professionele hulpdiensten hebben overweldigd. Hij bekritiseert de historische neiging om meer geld te steken in noodhulp dan in risicobeperking op de lange termijn, omdat het kopen van machines makkelijker is dan het beheren van land. Held pleit voor een evenwichtige financiële aanpak en stelt voor dat voor elke euro die wordt uitgegeven aan het blussen van branden, ook een euro moet worden geïnvesteerd in preventie. Als belangrijkste voorbeeld noemt hij de succesvolle omschakeling van Portugal naar landbeheer.

Nieuw strategisch kader voor risico’s

Als reactie op deze uitdagingen heeft de Europese Commissie in maart 2026 de strategie voor geïntegreerd beheer van bosbrandrisico’s geïntroduceerd. Dit kader geeft voorrang aan preventie en paraatheid boven bestrijding en herstel. Deze verandering wordt gedreven door drie belangrijke factoren: de ernst van de recente brandseizoenen, de toenemende impact van klimaatverandering en het feit dat bijna 96 procent van de branden wordt veroorzaakt door brandstichting of menselijke nalatigheid. Bovendien is het geografische verspreidingsgebied van het risico groter geworden: er zijn nu ook branden in Noord-Europa, IJsland en het Noordpoolgebied, waardoor de op Zuid-Europa gerichte responsmodellen achterhaald zijn.

Financiering en technologische aanpassing

Er worden nu financiële middelen ingezet via verschillende EU-mechanismen, waaronder de Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, Horizon Europa en het gemeenschappelijk landbouwbeleid. Deze fondsen ondersteunen praktische maatregelen zoals het aanleggen van brandgangen, het uitdunnen van bossen en het gebruik van gerichte begrazing om de brandstofhoeveelheid te verminderen. Daarnaast is ongeveer 35 procent van de komende langetermijnbegroting van de EU bestemd voor klimaat- en milieudoelen, waarbij bijna 19 miljard euro aan cohesiefondsen is toegewezen voor aanpassing. Om deze inspanningen te ondersteunen, werkt de EU aan het verbeteren van haar satellietgebaseerde waarschuwingssystemen en is ze van plan om tegen 2027 een portaal voor kennisuitwisseling te lanceren.

Belemmeringen op het gebied van bestuur en uitvoering

Hoewel het rescEU-programma zijn vloot van blusvliegtuigen blijft uitbreiden, benadrukken ambtenaren dat het niet de bedoeling is om de bluscapaciteit te vergroten, maar om de preventie te verbeteren. De uitvoering blijft echter een hindernis. De Europese Rekenkamer heeft gewezen op versnipperd bestuur tussen verschillende overheidssectoren en een gebrek aan transparantie over uitgaven voor preventie. Daarnaast staan bureaucratische hindernissen en aansprakelijkheidswetten het gebruik van middelen zoals gecontroleerde branden vaak in de weg.

Wegen naar duurzaam beheer

Om deze barrières te overwinnen, stelt Held voor om flexibele, niet-bureaucratische expertisecentra op te zetten waarbij boeren en bosbeheerders direct worden betrokken. Hij illustreert het economische voordeel door te wijzen op de jaarlijkse uitgaven van Duitsland van 30 miljoen euro voor het bestrijden van branden op vervuilde grond; door deze incidenten via preventie te verminderen, zouden miljoenen kunnen worden vrijgemaakt voor duurzamer landbeheer. Ondanks de duidelijke logica blijft het verschuiven van middelen van rampenbestrijding naar preventieve maatregelen een complexe administratieve uitdaging.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief