In het kort
- President Karol Nawrocki heeft een wet geblokkeerd die Polen toegang zou geven tot ongeveer 43,7 miljard euro aan Europese defensieleningen.
- Premier Donald Tusk noemt de beslissing ‘onpatriottisch’ en zoekt een alternatief plan om SAFE door te laten gaan.
- Het veto verdiept de politieke strijd over hoe Polen zijn leger moet moderniseren en de strijd tussen de twee grootste partijen: Koalicja Obywatelska en Prawo i Sprawiedliwość.
De Poolse president Karol Nawrocki heeft een wet tegengehouden die het land toegang zou geven tot bijna 43,7 miljard euro aan goedkope Europese defensieleningen. Met zijn veto zet hij de spanningen met de regering van premier Donald Tusk verder op scherp. Dat meldt TVP.
Het geld maakt deel uit van het Europese SAFE-programma, dat lidstaten moet helpen hun defensiecapaciteit te versterken. Dat initiatief kwam er tegen de achtergrond van toenemende veiligheidszorgen in Europa, vooral door de dreiging vanuit Rusland
Botsing tussen president en regering
Het Poolse parlement had eind februari een wet goedgekeurd die het land toegang moest geven tot de Europese middelen. In totaal zouden 139 defensieprojecten ermee worden gefinancierd.
President Nawrocki, politiek gelinkt aan de conservatieve oppositiepartij Prawo i Sprawiedliwość, blokkeerde de wet echter. Volgens hem zou de regeling Polen opzadelen met schulden en de Europese Unie te veel invloed geven op het nationale defensiebeleid.
“Ik zal nooit een wet goedkeuren die schadelijk is voor onze soevereiniteit,” verklaarde hij in een televisietoespraak. Premier Donald Tusk reageerde scherp op het veto en stelde dat de president niet handelt “zoals een patriot”. Volgens de regering kan het besluit de plannen vertragen, maar niet volledig tegenhouden.
Alternatief plan met goudreserves
In plaats van Europese leningen wil Nawrocki een eigen financieringsmodel invoeren. Zijn voorstel, dat hij ‘Pools SAFE 0%’ noemt, zou gebruikmaken van winsten uit de goud- en valutareserves van de nationale bank. Volgens de president kan Polen zo investeren in defensie zonder zich voor generaties in de schulden te steken. Hij stelt dat het plan “nul afhankelijkheid en honderd procent soevereiniteit” garandeert.
Critici zijn echter sceptisch. De regering en verschillende analisten waarschuwen dat zo’n strategie afhankelijk is van schommelingen op de goudmarkt en dus risico’s inhoudt voor de staatsfinanciën. Minister van Buitenlandse Zaken Radosław Sikorski noemde het idee zelfs “speculeren op de goudprijs”. Hij bekritiseerde de president ook, omdat de veto Rusland zou helpen doordat Polen minder zou kunnen investeren in defensie.
Plan B van regering Tusk
De regering van Tusk heeft inmiddels een spoedvergadering gehouden om een alternatief te bespreken. Volgens de premier ligt er al een ‘Plan B’ klaar om alsnog gebruik te maken van de Europese middelen. Mogelijk worden de fondsen rechtstreeks in het budget van het ministerie van Defensie geïntegreerd via bestaande juridische procedures.
Eén gevolg van het veto staat al vast: verschillende veiligheidsdiensten, waaronder politie en grenswacht dreigen voorlopig 1,6 miljard euro aan geplande investeringen mis te lopen. De politieke strijd rond defensiefinanciering en macht lijkt daarmee nog lang niet voorbij.