In het kort

• Een eerste zwangerschap zorgt voor een flinke “synaptische snoei” om de hersenen klaar te maken voor het moederschap.
• Bij volgende zwangerschappen zijn er maar kleine structurele aanpassingen nodig aan de bestaande ouderlijke architectuur.
• Sterkere neurologische aanpassingen gaan gepaard met een hechtere band tussen moeders en baby’s.

Nieuw onderzoek heeft de neurologische veranderingen blootgelegd die een vrouw doormaakt tijdens haar tweede zwangerschap. Hoewel het goed gedocumenteerd is dat het verwachten van een kind wijdverspreide fysieke veranderingen teweegbrengt, waren de specifieke effecten van meerdere zwangerschappen op de hersenen tot nu toe minder bekend.

Het BeMother-initiatief

Het BeMother-initiatief heeft dit onderzocht door honderden vrouwen te volgen, waaronder 127 aanstaande moeders. Door gebruik te maken van MRI-scans vóór de conceptie, tijdens de zwangerschap en zes maanden na de bevalling, konden wetenschappers van het Universitair Medisch Centrum Amsterdam volgen hoe de hersenactiviteit en -structuur zich ontwikkelden.

Uit de gegevens bleek dat elke zwangerschap de hersenen weliswaar verandert, maar dat de aard van deze veranderingen verschilt tussen de eerste en de tweede zwangerschap.

Synaptische snoei bij eerste zwangerschappen

De belangrijkste structurele veranderingen vinden plaats tijdens de eerste zwangerschap. Gemiddeld is er een afname van bijna 5 procent in grijze stof, vooral binnen het default mode network, het gebied dat verband houdt met introspectie, toekomstplanning en geheugen. In plaats van dat dit duidt op cognitieve achteruitgang of schade, omschrijven experts dit als ‘synaptische snoei’.

Bij dit proces worden overbodige neurale verbindingen verwijderd om de hersenen optimaal af te stemmen op de eisen van het moederschap, waardoor de efficiëntie effectief wordt gestroomlijnd. Hoewel ongeveer 3,4 procent van dit weefsel een half jaar na de bevalling weer terugkomt, is een deel van de afname blijvend.

Aanpassingen bij meerdere kinderen

Een tweede zwangerschap zorgt daarentegen voor subtielere veranderingen in de gebieden die al eerder waren aangepast. Het lijkt erop dat de hersenen de basisarchitectuur voor het ouderschap al hebben opgebouwd en dat er voor een volgend kind slechts kleine aanpassingen nodig zijn.

Er ontstaan echter wel nieuwe aanpassingen in de netwerken die verantwoordelijk zijn voor reactievermogen en aandacht, waarschijnlijk om de moeder te helpen omgaan met de toegenomen eisen van meerdere kinderen.

Timing en hechting

De timing van deze veranderingen varieert ook. Moeders die voor het eerst moeder worden, vertonen na de bevalling meer uitgesproken verschuivingen, terwijl vrouwen die hun tweede kind verwachten al tijdens de zwangerschap grotere veranderingen laten zien. Daarnaast constateerde het onderzoek een verband tussen de omvang van deze neurologische veranderingen en de sterkte van de band tussen de moeder en haar baby.

Ondanks deze ontdekkingen laat professor Susana Carmona weten dat er meer gegevens nodig zijn om de hersenen tijdens de zwangerschap volledig in kaart te brengen. Het doel van verder onderzoek is om meer inzicht te krijgen in deze veranderingen, wat uiteindelijk cruciale inzichten kan opleveren voor de behandeling van aandoeningen zoals postnatale depressie.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief