In het kort

• Meer dan 3,4 miljoen Belgen zorgen voor familieleden.
• Vrouwen dragen een onevenredig zware last als het gaat om aanpassingen op het werk en onderbrekingen in hun loopbaan.
• Het combineren van werk en zorg is sinds 2018 aanzienlijk moeilijker geworden.

Uit recente gegevens van Statbel blijkt dat 41,4 procent van de Belgen tussen 18 en 74 jaar, in totaal zo’n 3,4 miljoen mensen, zorg verleent aan familieleden.

Deze verantwoordelijkheid is verdeeld over verschillende groepen: 2,3 miljoen mensen zorgen voor kinderen onder de 15, 800.000 zorgen voor zieke, gehandicapte of kwetsbare volwassenen, en 600.000 grootouders helpen hun kleinkinderen minstens één uur per week.

Genderkloof bij aanpassingen in het werk

De spanning tussen werk en zorg is groot: meer dan een derde van de werkende mantelzorgers moet zijn of haar werkregeling aanpassen. Deze last rust onevenredig zwaar op vrouwen; 45,3 procent van de vrouwen heeft haar werk aangepast, tegenover 25,4 procent van de mannen.

Terwijl vrouwen er vaak voor kiezen om hun totale aantal werkuren te verminderen, passen mannen hun roosters vaker aan zonder hun totale werkdruk te verlagen. Bovendien zijn vrouwen eerder geneigd om van functie of werkgever te veranderen om aan deze behoeften tegemoet te komen.

Trends in de kinderopvang

Wat kinderopvang betreft, woont de overgrote meerderheid van de 2,3 miljoen mantelzorgers samen met de kinderen. Mannen zorgen echter vaker dan vrouwen voor kinderen die ergens anders wonen of in een gescheiden woonsituatie zitten. Veel gezinnen vermijden formele kinderopvang voor kinderen onder de 10 jaar, omdat ze de voorkeur geven aan opvang door de ouders zelf of informele hulp van vrienden en familie.

Voor gezinnen met kinderen onder de 4 jaar zorgen belemmeringen zoals hoge kosten, een gebrek aan beschikbare plaatsen of slechte kwaliteit ervoor dat ongeveer 13,1 procent geen gebruik maakt van formele kinderopvang. Naarmate kinderen ouder worden, neemt de afhankelijkheid van professionele opvang sterk af: 92 procent van de ouders van 11- tot 14-jarigen maakt er geen gebruik meer van.

Rol van grootouders

De zorg door grootouders wordt voornamelijk verleend door vrouwen (60 procent) en ouderen, waarvan de overgrote meerderheid ouder is dan 60. De meeste van deze grootouders zijn gepensioneerd en richten zich vooral op kinderen jonger dan vijf jaar.

De zorg voor volwassenen, zoals partners of familieleden, wordt daarentegen gelijkmatiger verdeeld tussen mannen en vrouwen, hoewel vrouwen nog steeds iets vaker de leiding nemen. Terwijl jongere zorgverleners vaak mensen helpen die nog thuis wonen, zorgen 50-plussers vaker voor een partner binnen het eigen huishouden.

De druk op de ‘sandwichgeneratie’

De ‘sandwichgeneratie’, mensen die tegelijkertijd voor een jong kind en een kwetsbare volwassene zorgen, bestaat uit 280.000 Belgen, waarvan de helft deze dubbele last moet combineren met een carrière. Voor veel mantelzorgers zijn deze taken tijdrovend: 58 procent besteedt er meer dan vijf uur per week aan.

De belemmeringen om werk en zorg te combineren nemen toe: van 33 procent in 2018 naar 44,8 procent in 2025. De belangrijkste boosdoeners zijn onvoorspelbare roosters, veeleisende functies en te lange werkdagen, waarbij vrouwen deze combinatie over het algemeen als zwaarder ervaren.

Zorgverplichtingen als belemmering voor werk

Zorgverplichtingen vormen ook een belemmering om aan het werk te gaan. Van de niet-werkenden onder de 65 noemt 16,7 procent zorgverplichtingen als belangrijkste reden. Het verschil is schrijnend: 23,6 procent van de niet-werkende vrouwen is afwezig op de arbeidsmarkt vanwege zorg, tegenover slechts 4,7 procent van de mannen.

Mogelijke oplossingen om deze mensen weer aan het werk te krijgen zijn onder meer flexibele werktijden, deeltijdopties en meer thuiswerken. Daarnaast wijzen velen op de behoefte aan betere en betaalbaardere professionele zorgdiensten, hoewel ongeveer de helft denkt dat geen enkele huidige maatregel op het werk of in de samenleving voldoende zou zijn om hen weer aan het werk te krijgen.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief