In het kort

• Variabele beloningen werken net als in een casino om gebruikers te laten blijven scrollen.
• Wetenschappelijke gegevens zetten vraagtekens bij de theorie dat dopamine digitale verslaving aanstuurt.
• Zelfbewustzijn van onbewuste psychologische behoeften helpt om gedachteloze gewoontes te doorbreken.

De gewoonte van ‘doomscrolling’ – het dwangmatig doorbladeren van feeds op sociale media – is doorgedrongen in de wereldwijde samenleving en treft mensen van alle leeftijden en achtergronden. Van het openbaar vervoer tot thuis: de opkomst van korte video’s via platforms als YouTube Shorts, Instagram Reels en TikTok heeft de manier waarop mensen hun tijd besteden fundamenteel veranderd. Deskundigen onderzoeken momenteel de psychologische drijfveren die dit gedrag zo moeilijk te weerstaan maken. Dat meldt Psychology Today.

Casino-effect en variabele beloningen

Een belangrijke theorie vergelijkt de ervaring van scrollen met de werking van een casino. Hoewel medische handboeken zoals de DSM-5-TR sociale-media-obsessie nog niet officieel hebben gecategoriseerd als een gedragsverslaving – die status is voorbehouden aan gokken – vertonen de twee gedragingen opvallende overeenkomsten. De aantrekkingskracht van een gokautomaat zit hem in de onvoorspelbare uitbetaling; op dezelfde manier werkt het ‘oneindig scrollen’ volgens een systeem van gedeeltelijke bekrachtiging. Omdat niet elk stukje content boeiend is, zorgt de af en toe ontdekte video van hoge kwaliteit voor een gevoel van beloningsverwachting. Deze cyclus van onzekerheid en af en toe voldoening moedigt gebruikers aan om te blijven swipen, in de hoop de volgende aantrekkelijke post te vinden.

Dopamine-debat

De biologische basis voor deze drang, met name de rol van dopamine, blijft een onderwerp van wetenschappelijk debat. Hoewel dopamine traditioneel in verband wordt gebracht met het beloningssysteem in de hersenen en verslaving, geven recente gegevens een verwarrend beeld. Een onderzoek met PET-scans wees uit dat mensen die meer tijd achter het scherm doorbrengen, juist lagere niveaus van dopaminesynthese vertoonden in bepaalde hersengebieden. Een ander onderzoek met MRI-markers vond geen significant verband tussen het gebruik van sociale media en de productie van dopamine. Deze bevindingen suggereren dat de neurologische drijfveer achter digitale verslaving ingewikkelder is dan alleen maar een chemische piek.

Diverse psychologische drijfveren

Uiteindelijk is de aantrekkingskracht van scrollen moeilijk te meten, omdat het aan een breed scala aan psychologische behoeften voldoet. In tegenstelling tot gokken, waarbij de beloning financieel is, bieden sociale media een mix van voordelen, zoals sociale verbondenheid, humor, nieuwigheid en een remedie tegen verveling. Omdat deze beloningen zo divers en subjectief zijn, zijn ze moeilijk te kwantificeren. Inzicht krijgen in de specifieke onbewuste behoeften die je eigen scrollgedrag aansturen, is misschien wel de meest effectieve manier om de drang om gedachteloos te scrollen te overwinnen.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief