In het kort
- President Nayib Bukele van El Salvador ondertekent grondwetswijzigingen die levenslange gevangenisstraffen mogelijk maken voor kinderen vanaf 12 jaar die bepaalde misdrijven plegen.
- Deze stap versterkt Bukele’s macht in El Salvador nog verder door strengere straffen mogelijk te maken en ’terroristen’ in brede zin aan te pakken.
- De noodtoestand, ingesteld om bendegeweld te bestrijden, heeft geleid tot massale opsluitingen, wat zorgen baart over schendingen van het recht op een eerlijk proces en mensenrechtenschendingen.
El Salvador heeft levenslange gevangenisstraffen ingevoerd voor kinderen vanaf 12 jaar, wat een controversiële verschuiving in het rechtssysteem van het land betekent. Deze verandering vloeit voort uit recente grondwetswijzigingen die zijn ondertekend door president Nayib Bukele, de leider van de regerende partij Nuevas Ideas.
De wijzigingen maken levenslange gevangenisstraffen mogelijk voor personen van 12 jaar en ouder die zijn veroordeeld voor moord, verkrachting of medeplichtigheid aan deze misdrijven. Daarnaast richt de wetgeving zich op “terroristen”, een brede term die leden van criminele organisaties omvat, waardoor ook zij mogelijk levenslange gevangenisstraffen kunnen krijgen. Voorheen was de maximale gevangenisstraf voor volwassenen in El Salvador 60 jaar.
Eerdere ingrepen in de grondwet
Dit is niet de eerste ingrijpende wijziging die Bukele in de grondwet doorvoert. In 2021 verving hij alle vijf rechters van de Constitutionele Kamer van het Hooggerechtshof door getrouwen, waarmee hij de weg vrijmaakte voor dergelijke ingrijpende hervormingen. Vorig jaar schafte het parlement de termijnbeperking voor presidenten af, waardoor Bukele in principe onbeperkt aan de macht kan blijven. Daarnaast verlengde het parlement de duur van een presidentiële ambtstermijn van vijf naar zes jaar.
De recente grondwetswijziging is weer een stap van Bukele om zijn greep op El Salvador te versterken. In 2022 riep hij de noodtoestand uit om bendegeweld te bestrijden, een maatregel die al meer dan 45 keer is verlengd en nog steeds van kracht is. Sinds de invoering zijn er meer dan 90.000 mensen gearresteerd, en zit momenteel meer dan 1 procent van de bevolking in de gevangenis.
Gevolgen voor rechtszekerheid
Onder de noodtoestand zitten alle gedetineerden in voorlopige hechtenis en is de toegang tot juridische bijstand vaak beperkt. Rechtszaken kunnen jarenlang worden uitgesteld en massaprocessen zijn schering en inslag. De noodtoestand is ook gebruikt om politieke tegenstanders, journalisten en activisten aan te pakken.
Hoewel de Salvadoraanse regering de daling van het aantal moorden en de terugdringing van machtige bendes als positieve resultaten van de noodtoestand presenteert, blijven er zorgen bestaan over schendingen van de mensenrechten. Onderzoek door onder meer El País laat zien dat er aanzienlijk meer willekeurige arrestaties plaatsvinden dan officieel wordt erkend.
Steun van volk ondanks toenemende zorgen
Ondanks de kritiek blijft Bukele populair, met peilingen die wijzen op overweldigende steun van het publiek voor zijn beleid. Rapporten van mensenrechtenorganisaties zoals Socorro Jurídico Humanitario schetsen echter een somber beeld van de situatie in de gevangenissen van El Salvador. Honderden gevangenen, van wie velen geen banden hadden met bendes, zijn sinds het begin van de noodtoestand in hechtenis overleden. Het gebrek aan transparantie en verantwoording rond deze sterfgevallen roept ernstige vragen op over de behandeling van gedetineerden onder het regime van Bukele.