In het kort

• De EU zou vredesinspanningen kunnen leiden als Rusland de vijandelijkheden onmiddellijk staakt.
• Er blijven interne meningsverschillen bestaan over de oprechtheid van Rusland en de rol van een neutrale bemiddelaar.
• Oekraïne zoekt sterker Europees leiderschap nu de aandacht van de VS naar elders verschuift.

Volgens een voorlopig ontwerp voor de top van 18-19 juni is de Europese Unie bereid om zich meer in te zetten voor diplomatieke inspanningen om de Russische invasie van Oekraïne te stoppen. Deze grotere rol hangt er echter vanaf of Moskou zijn oprechtheid bewijst door de vijandelijkheden onmiddellijk en onvoorwaardelijk te staken. Dit is een belangrijke verschuiving, want het is de eerste keer dat de EU serieus overweegt een actievere rol te spelen in een vredesproces dat tot nu toe vooral door de VS werd aangestuurd en momenteel in een impasse zit. Dat meldt Euronews.

Voorwaarden voor dialoog

Ondanks deze openheid ondersteunt het huidige werkdocument nog niet de aanstelling van een speciale gezant, een verzoek dat verschillende lidstaten hebben gedaan. In het ontwerp staat dat Rusland geen oprechte wens voor duurzame en rechtvaardige vrede heeft getoond en dat een volledig staakt‑het‑vuren een voorwaarde vormt voor elke zinvolle dialoog.

Daarnaast veroordeelt de tekst scherp de massale aanvallen van Rusland op Oekraïne, de bedreigingen tegen internationale hulpverleners in Kiev en een recent drone‑incident in een woonwijk in Roemenië.

Zelensky dringt aan op sterker Europees leiderschap

De discussie over de vraag of de EU haar diplomatieke afstand tot Rusland moet opheffen, is geïntensiveerd, deels door druk van president Volodymyr Zelensky. Omdat de VS zich steeds meer op het Midden-Oosten richt, pleit Zelensky voor meer Europees leiderschap en heeft hij gepleit voor één gezamenlijke Europese vertegenwoordiger.

Hoewel namen als Angela Merkel, Mario Draghi, Alexander Stubb en António Costa zijn genoemd als mogelijke kandidaten voor deze rol, heeft Costa opgemerkt dat directe gesprekken alleen haalbaar zijn onder de juiste omstandigheden.

Interne verdeeldheid en strategische houding

Er blijven interne meningsverschillen bestaan tussen EU-lidstaten, waarbij landen als Polen, Duitsland en de Baltische en Noordse staten stellen dat de extreme eisen van Rusland elke toenadering zinloos maken. Hoge Vertegenwoordiger Kaja Kallas heeft het idee dat de EU als neutrale bemiddelaar zou optreden expliciet afgewezen, en stelt dat de onwrikbare steun van de EU aan Oekraïne een dergelijke rol uitsluit. Kallas stelde voor dat de EU, in plaats van de inspanningen van de VS te vervangen, specifieke voorwaarden en concessies zou moeten vaststellen waaraan Rusland moet voldoen, en zo als aanvulling op de Amerikaanse diplomatie zou moeten fungeren.

Nu de top nadert, blijft het onzeker of president Zelensky de 27 leiders persoonlijk of via een videoverbinding zal toespreken. In recente gesprekken stelde de Oekraïense leider voor dat Turkije, de Noordse landen en de “E3”-groep (Frankrijk, Duitsland en het VK) als mogelijke bemiddelaars zouden kunnen optreden, waarbij hij volhield dat de uiteindelijke beslissing over de Europese vertegenwoordiging bij Oekraïne en de EU ligt, mits Rusland daadwerkelijk bereid is tot dialoog.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief