In het kort

• De hoge aantallen teruggestuurde mensen verbergen de harde realiteit van gedwongen uitzettingen en onveilige terugkeer.
• De gevolgen van wereldwijde ontheemding komen vooral terecht bij buurlanden die daar weinig middelen voor hebben.
• Duurzame vrede en onderwijs blijven de enige blijvende oplossingen voor deze crisis.

De UNHCR meldt een ongekende stijging van het aantal mensen dat terugkeert naar hun thuisland: ongeveer 10,3 miljoen binnenlandse ontheemden en 4,4 miljoen vluchtelingen keerden vorig jaar terug. Dat is 50 procent meer dan een jaar eerder. De Verenigde Naties waarschuwen wel dat deze cijfers misleidend kunnen zijn en niet betekenen dat de wereldwijde crisis van ontheemding voorbij is.

Groot deel van terugkeer niet vrijwillig

Een groot deel van deze terugkeer gebeurde niet vrijwillig. In Afghanistan keerden miljoenen mensen terug nadat Pakistan en Iran hun beleid verstrengden en mensen werden uitgezet. Ook in Congo werden veel vluchtelingen gedwongen terug te keren na het sluiten van vluchtelingenkampen. Het grootste deel van deze verplaatsingen, ongeveer 92 procent, vond plaats in zes landen: Syrië, Soedan, Oekraïne, Myanmar, Afghanistan en Congo. Deze trend is historisch: sinds de nasleep van de onafhankelijkheidsoorlog in Bangladesh in 1972 zijn er niet meer zoveel mensen tegelijk teruggekeerd.

De realiteit voor deze mensen is vaak zwaar. Ook wie vrijwillig terugkeerde, trof vaak verwoeste huizen aan en nauwelijks basisvoorzieningen, vooral in conflictgebieden zoals Soedan en Syrië. Hoge Commissaris Barham Salih zegt dat het principe van het Vluchtelingenverdrag, het verbod om mensen terug te sturen naar gevaarlijke situaties: absoluut en niet onderhandelbaar moet blijven.

Wereldwijd aantal ontheemden daalt licht

Wereldwijd is het aantal ontheemden voor het eerst in tien jaar licht gedaald. Eind 2025 waren er 41,6 miljoen vluchtelingen en 68,7 miljoen mensen die binnen hun eigen land ontheemd waren. Dat is een daling van respectievelijk 3 en 7 procent ten opzichte van 2024. Toch blijft de opvang ongelijk verdeeld. Ongeveer twee derde van de vluchtelingen wordt opgevangen in buurlanden, vaak met beperkte middelen. Colombia en Duitsland nemen daarbij een groot deel van de opvang op zich, terwijl Soedan het land is met de meeste binnenlandse ontheemden.

De UNHCR wijst erop dat veel vluchtelingen vastzitten in een lange periode van onzekerheid. Zo wacht 70 procent al vijf jaar of langer om terug te keren naar huis. Salih zegt dat noodhulp niet genoeg is en dat vluchtelingen ook duurzame kansen nodig hebben, zoals onderwijs, wat extra belangrijk is omdat 39 procent van de vluchtelingen kinderen zijn, en de mogelijkheid om zelf in hun levensonderhoud te voorzien. Volgens hem moet het voorkomen van conflicten en het bevorderen van vrede de belangrijkste prioriteit zijn om nieuwe ontheemding te vermijden.

UNHCR waarschuwt voor nieuwe vluchtelingencrisis in de regio

De recente geopolitieke ontwikkelingen wijzen op een verslechtering van de situatie. De UNHCR wijst op nieuwe gevechten in het Midden-Oosten, vooral tussen de Verenigde Staten en Israël aan de ene kant en Iran en Libanon aan de andere. Die escalatie heeft volgens de organisatie al miljoenen mensen op de vlucht gedreven en dreigt eerdere vooruitgang opnieuw teniet te doen.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief