In het kort
- Zweden wil de leeftijd voor strafrechtelijke aansprakelijkheid voor ernstige misdrijven verlagen naar 13 jaar om de toenemende betrokkenheid van jongeren bij bendes tegen te gaan.
- Deze controversiële maatregel is bedoeld om kwetsbare kinderen te beschermen tegen uitbuiting, maar stuit op verzet vanwege mogelijke negatieve gevolgen voor nog jongere kinderen.
- Critici zeggen dat het gevangeniswezen niet genoeg plek heeft, dat detentie een schending van rechten is en dat alternatieve zorgoplossingen beter zijn dan straffen.
Zweden heeft te maken met een zorgwekkende toename van de betrokkenheid van jongeren bij criminele bendes. Om dit probleem aan te pakken, stelt de Zweedse regering voor om de leeftijd voor strafrechtelijke aansprakelijkheid voor ernstige misdrijven te verlagen van 15 naar 13 jaar. Dit besluit komt te midden van groeiende bezorgdheid over kinderen die door bendes worden uitgebuit om gewelddadige misdrijven te plegen zonder daarvoor juridische gevolgen te ondervinden.
Zorgen over mogelijke gevolgen
Minister van Justitie Gunnar Strommer benadrukt de urgentie van de situatie, noemt het een “noodsituatie” en benadrukt dat de regering zich inzet voor de bescherming van kwetsbare jongeren. Het voorstel heeft echter tot controverse geleid en verschillende autoriteiten hebben hun bezorgdheid geuit. De politie, gevangenisbeambten en openbare aanklagers zijn bang dat het verlagen van de leeftijdsgrens onbedoeld nog jongere kinderen zou kunnen aanmoedigen om criminele activiteiten te ontplooien.
Ondanks het verzet houdt Strommer vol dat de voorgestelde wijziging geen algemene verlaging van de strafrechtelijke leeftijd is, maar eerder een gerichte aanpak van “de ernstigste misdrijven”, zoals moord, poging tot moord, zware bomaanslagen, wapendelicten en zware verkrachting. Hij maakt duidelijk dat gevangenisstraffen een mogelijk gevolg kunnen zijn voor sommige daders onder deze nieuwe wetgeving.
Stijgende criminaliteit onder jongeren
Uit gegevens van de Zweedse Nationale Raad voor Misdaadpreventie blijkt dat het aantal geregistreerde misdrijven waarbij verdachten jonger dan 15 jaar betrokken waren, de afgelopen tien jaar is verdubbeld. De huidige regering, die in 2022 aan de macht kwam, voerde campagne met het voornemen om hard op te treden tegen de georganiseerde misdaad. Een door de regering ingesteld onderzoek adviseerde aanvankelijk om de leeftijd te verlagen naar 14 jaar, maar premier Ulf Kristersson kondigde vervolgens een verdere verlaging naar 13 jaar aan.
Hij benadrukte dat zowel kinderen als hun potentiële slachtoffers beschermd moeten worden tegen meedogenloze uitbuiting door criminele netwerken. Na de aankondiging vroeg de regering 126 instanties en organisaties om feedback op het wetsvoorstel. Het voorstel kreeg echter kritiek. De politie was bang dat het verlagen van de leeftijd ertoe zou leiden dat “aanzienlijk jongere kinderen” bij bendes betrokken zouden raken.
Kritiek op gevangeniscapaciteit en rechten
Andere groepen vonden dat het gevangeniswezen niet genoeg capaciteit heeft om zulke jonge delinquenten op te vangen en dat detentie hun rechten zou kunnen schenden. De gevangenis- en reclasseringdienst waarschuwde ook voor negatieve gevolgen voor kinderen en pleitte voor alternatieve zorgoplossingen.
Ondanks dat hij de eerdere kritiek erkent, blijft Strommer erbij dat de situatie om directe actie vraagt. De tegenstand houdt aan. Fredrik Hjulström, hoofd van de lokale overheid, zegt dat het voorstel “feitelijke argumenten” mist en vindt dat kinderen zorg moeten krijgen in plaats van straf. Hij beschuldigt de regering er ook van dat ze het wetsvoorstel gebruikt voor politiek gewin in de aanloop naar de komende algemene verkiezingen.
Discussie over effectiviteit
Advocaat Johan Eriksson ziet in dat kinderen beschermd moeten worden tegen rekrutering door bendes, maar twijfelt aan de effectiviteit van het verlagen van de strafrechtelijke leeftijd, omdat hij bang is dat dit onbedoelde gevolgen kan hebben. Het wetsvoorstel wordt nu bekeken door de Zweedse Raad voor Wetgeving voordat het aan het parlement wordt voorgelegd.