In het kort
- Inez Deleeuw legt uit dat veel misverstanden over ADHD en autisme ontstaan door aannames en vooroordelen in school en media.
- Volgens haar bloeien kinderen en volwassenen beter op wanneer hun omgeving aansluit bij hun talenten en interesses.
- Haar werk helpt neurodiverse mensen zelfvertrouwen, zelfwaarde en hun plek in de wereld te ontdekken.
ADHD- en autismecoach Inez Deleeuw werkt dagelijks met kinderen, jongeren en volwassenen die vastlopen. Niet door hun profiel, maar door de manier waarop ons onderwijs en onze maatschappij georganiseerd zijn. In dit interview deelt ze haar inzichten over de hardnekkige misverstanden rond ADHD en autisme. Laat ze zien waarom begrip boven oordeel gaat, en legt ze uit hoe we talenten, zelfvertrouwen en zelfwaarde bij neurodiverse mensen beter kunnen ondersteunen.
Wat is volgens jou het meest hardnekkige misverstand over ADHD en autisme dat je telkens opnieuw tegenkomt?
Het grootste misverstand is dat mensen niet kunnen stilzetten. Dat beeld overheerst en er wordt zelden gevraagd waarom dat zo is, of dit voor iedereen met ADHD geldt. Vaak wordt er gewoon een stelling gemaakt en aangenomen dat het voor alle ADHD’ers geldt, terwijl ADHD juist zo divers is. Je kunt het eigenlijk zien als een spectrum. Net zoals bij neurotypische mensen; je schaart ook hen niet allemaal over één kam. Hetzelfde geldt voor mensen met ADHD, autisme of hoogbegaafdheid. Er zijn veel verschillende types en iedereen ervaart het anders.
Waar loopt het beeld van ADHD of autisme in de media of op school vaak mis?
Op school begint het vaak met vooroordelen: als een kind druk is geweest bij een leerkracht, krijgt het bij de volgende leerkracht meteen een negatief label. Er wordt niet gekeken naar wat het kind echt nodig heeft. In de media wordt iemand met ADHD vaak neergezet als druk en impulsief. Terwijl er juist veel mensen zijn die “outside the box” denken en hun talenten op unieke manieren kunnen inzetten. In plaats daarvan worden ze allemaal over één kam geschoren en geacht te voldoen aan de maatschappelijke normen.
Dit heeft gevolgen voor kinderen met comorbiditeiten (n.v.d.r.: het tegelijkertijd voorkomen van twee of meer aandoeningen bij één persoon) zoals hoogbegaafdheid: ze vallen vaak tussen de mazen van het net en komen in het buitengewoon onderwijs terecht, ondanks hun capaciteiten. Mijn eigen kinderen illustreren dit: drie van mijn vier kinderen met ADHD, autisme en hoogbegaafdheid hebben buitengewoon onderwijs gevolgd. Ze hebben talenten en interesses die in het gewone onderwijs niet goed tot hun recht komen, en moeten vaak op maat leren om hun potentieel te benutten. Dit laat zien dat er dringend meer begrip en flexibele onderwijsopties nodig zijn voor kinderen die niet in één standaardmodel passen.
Veel mensen zien ADHD als “druk gedrag”. Wat missen we wanneer we het zo simplificeren?
Door ADHD te reduceren tot “druk gedrag” verliezen we het zicht op de mens zelf. We plakken een stempel op iemand, en vergeten wat die persoon nog te bieden heeft. Het label overschaduwt hun talenten en unieke eigenschappen, waardoor hun waarde minder wordt gezien.
Zie jij verschillen in hoe meisjes/vrouwen versus jongens/mannen met ADHD of autisme worden begrepen of gemist?
Ja, vrouwen worden vaak pas tussen hun 30ste en 60ste gediagnosticeerd. Dit komt omdat ze van jongs af aan spiegelgedrag vertonen: ze passen zich aan en nemen het gedrag van anderen over om in de maatschappij te passen, ook als dat niet bij hen past. Later, bijvoorbeeld als ze een gezin krijgen, ervaren ze burn-outs, depressies of frustratie omdat ze niet begrijpen waarom ze vastlopen. Pas wanneer ze iemand ontmoeten met ADHD of autisme herkennen ze hun eigen motivatie en gedrag. Hormoonschommelingen tijdens de perimenopauze of menopauze kunnen dit proces versnellen, waardoor de diagnose vaak laat komt.
Wat gebeurt er wanneer we niet proberen het kind of de werknemer te ‘fiksen’, maar de omgeving aanpassen?
Het gaat niet om de omgeving simpelweg aan te passen, maar om de persoon te begrijpen: hoe zit hij of zij in elkaar en wat heeft die persoon nodig? Vaak vragen ouders of scholen: “Fiks mijn kind.” Daarmee proberen ze het kind te veranderen naar wat de maatschappij verwacht. Zonder te kijken naar wie het kind werkelijk is. Dat leidt tot ongelukkige kinderen die het gevoel hebben dat ze geen bestaansrecht hebben.
Wanneer we echt kijken naar hun interesses en sterke kanten, bijvoorbeeld een uitgesproken interesse in treinen of kleine weetjes. Kunnen we deze integreren in de dagelijkse routine. Zo blijft het kind gemotiveerd en betrokken, in plaats van simpelweg 40 à 60 minuten stil te moeten zitten. Door dit te negeren blijven burn-outs, depressies, medicijngebruik en maatschappelijke kosten hoog, terwijl noch de kinderen noch de volwassenen de kans krijgen om hun talenten te benutten.
Wat vraagt het aanpassen van de omgeving van ouders, leerkrachten en leidinggevenden op vlak van mindset?
Het vraagt een mindset die buiten de box durft te denken. Het gaat erom echt naar de persoon te kijken: hoe zit het kind of de volwassene in elkaar, wat interesseert hen, en wat hebben ze nodig? Zo leren ze zichzelf begrijpen en waarderen. Mensen zijn niet op de wereld gezet om in een rijtje te passen, maar om waarde te brengen. Pas wanneer die waarde wordt gezien en benut, kan iedereen optimaal profiteren van elkaars talenten.
Wat zie jij gebeuren met kinderen of volwassenen wanneer ze eindelijk wél begrepen worden in plaats van beoordeeld?
Wanneer iemand begrepen wordt, groeit het zelfvertrouwen en de zelfliefde. Dit voorkomt dat volwassenen later worstelen met een gebrek aan eigenwaarde. Van jongs af aan wordt veel druk opgelegd: kinderen moeten voldoen aan normen en verwachtingen van anderen, zoals sneller leren fietsen of bepaalde vaardigheden beheersen. Hierdoor raakt hun eigen identiteit vaak ondergesneeuwd. Begrip in plaats van oordeel helpt mensen zichzelf te ontdekken, te waarderen en hun potentieel te benutten.
Als je één boodschap zou mogen meegeven aan scholen, werkgevers en ouders die dit lezen, welke zou dat zijn?
Schakel een goede ADHD- en autismecoach in die kennis heeft van de persoon zelf, zelfliefde en zelfwaarde. Dit helpt leerkrachten en werkgevers om kinderen en werknemers beter te begrijpen, hun eigen triggers te herkennen en effectief met neurodiverse personen om te gaan. Het is essentieel dat zij voldoende steun krijgen, zodat ze niet overbelast raken. De overheid zou hier actief in moeten investeren en extra middelen beschikbaar stellen, want met de huidige middelen is de druk veel te hoog en werkt het simpelweg niet.
Het lerarentekort maakt het extra moeilijk om kinderen met ADHD of autisme goed te begeleiden.
Ja, je studeert af als leerkracht met het doel om kinderen te helpen. Je komt het onderwijs binnen met die ambitie, maar in plaats van voldoende ondersteuning te krijgen, komt er meteen ontzettend veel op je bord. Ouders die al moeite hebben met hun kind met autisme, ADHD of andere comorbiditeiten, rekenen erop dat de leerkracht alles kan opvangen. Zo komen er een hele hoop in klas en de leerkracht moet het dan wel geregeld krijgen. Dat is niet eerlijk, niet voor de ouders, niet voor de leerkrachten, en vooral niet voor het kind zelf. En dan vraag je je af: wat voor volwassen zal dat kind later worden?
Waar zie jij vandaag hoopvolle evoluties in hoe we naar ADHD en autisme kijken en waar blijven we nog steken?
In België en Nederland blijven we sterk achterlopen. Hoopvolle signalen zie ik vooral in internationale context, bijvoorbeeld in de Verenigde Staten, en via sociale media waar neurodiverse communities ontstaan. Daar kan ik veel leren van ervaringen, studies en inzichten die elders al verder ontwikkeld zijn. Om vooruitgang te boeken, moeten we durven kijken naar hoe andere landen en communities omgaan met ADHD en autisme, en daarvan leren.
Wat heeft het werken met mensen met ADHD en autisme jou zelf geleerd?
Het heeft me enorm veel liefde geleerd. Ik ben gepassioneerd omdat ik zie hoeveel pijn het doet als mensen het gevoel hebben dat ze geen bestaansrecht hebben en “niet goed genoeg” zijn. Dat stempel is aangeleerd, terwijl het leven zelf al een geschenk is. Mijn werk helpt hen hun zelfliefde en zelfwaarde terug te vinden, en van daaruit hun plek in de wereld te ontdekken. Dit proces heeft mij zelf ook diep geraakt en veel liefde gegeven.