In het kort
- Het Nipah-virus is een serieuze bedreiging voor de volksgezondheid door het hoge sterftecijfer (meer dan 50 procent) en de mogelijkheid dat het van mens op mens overgaat.
- Het virus wordt vooral overgedragen door contact met besmette dieren of door het eten van besmet fruit, met symptomen die lijken op griep.
- Er is geen specifieke behandeling, maar er wordt wel ondersteunende zorg gegeven.
De Wereldgezondheidsorganisatie heeft recent twee gevallen van het zeldzame Nipah-virus in Oost-India bekendgemaakt, wat een grote bedreiging voor de volksgezondheid betekent.
Overdracht en symptomen
Het Nipah-virus, genoemd naar het Maleisische dorp waar het eerste geval werd vastgesteld, behoort tot dezelfde virusfamilie als mazelen, maar heeft een veel hoger sterfterisico. Hoewel het niet zo besmettelijk is als mazelen, heeft het een sterftecijfer van meer dan 50 procent. Dit zoönotische virus verspreidt zich vooral van besmette dieren, zoals varkens of vleermuizen, naar mensen door direct contact.
Het eten van fruit, vooral rauw dadelsap dat besmet is met speeksel of urine van vleermuizen, is een andere manier waarop het virus overgedragen kan worden. Overdracht van mens op mens is mogelijk, maar daarvoor is heel nauw contact met een besmet persoon nodig. De symptomen verschijnen meestal 4 tot 14 dagen na besmetting en lijken vaak op griep, zoals koorts, hoofdpijn, spierpijn, braken en keelpijn.
Verloop en ernst van de ziekte
In ongeveer twee derde van de gevallen verloopt de ziekte snel en raakt iemand binnen een week in coma. Er kunnen ook ademhalingssymptomen zoals hoesten en afwijkingen op röntgenfoto’s van de borstkas optreden. Bij beeldvorming van de hersenen zijn meestal veranderingen te zien die passen bij virale herseninfecties. De ernst van de ziekte kan worden voorspeld door de elektrische activiteit van de hersenen te monitoren.
Het Nipah-virus is door het CDC geclassificeerd als een pathogeen van bioveiligheidsniveau vier en is qua gevaarlijkheid vergelijkbaar met ebola. Het hoge sterftecijfer, de mogelijkheid van overdracht van mens op mens, het vermogen om uit te breken en het ontbreken van goedgekeurde vaccins of behandelingen maken het tot een ernstig probleem voor de volksgezondheid. Ernstige gevallen kunnen leiden tot blijvende schade aan hersengebieden die vitale functies zoals oogbewegingen, hartslag en bloeddruk regelen. Overlevenden hebben vaak last van langdurige vermoeidheid en neurologische complicaties.
Diagnose en behandeling
De diagnose wordt meestal gesteld aan de hand van bloedonderzoek om specifieke virale eiwitten op te sporen. Hoewel er geen specifiek vaccin of medicijn voor Nipah bestaat, bieden artsen ondersteunende zorg. Ribavirine, een medicijn dat wordt gebruikt in combinatietherapie voor chronische hepatitis C, kan enig voordeel bieden, maar de resultaten zijn niet eenduidig. Preventieve maatregelen zijn gericht op het verminderen van de overdracht van dier op mens en het nemen van strenge maatregelen om infectie te voorkomen bij de omgang met besmette personen.
Nipah-uitbraken
Nipah-uitbraken komen bijna elk jaar voor in delen van Azië, met Bangladesh als land met het hoogste aantal gevallen. Fruitvleermuizen die in deze gebieden leven, behoren tot de grootste vleermuissoorten ter wereld en zijn verantwoordelijk voor de overdracht van het virus. Het risico op overdracht is het grootst van december tot mei, wat samenvalt met het broedseizoen van vleermuizen en de oogst van dadelsap.
Hoewel het Nipah-virus is aangetroffen bij vleermuizen in andere landen, zoals China, Cambodja, Thailand, Madagaskar en Ghana, zijn er geen gevallen gemeld in de Verenigde Staten. Wereldwijd zijn er tot 2024 ongeveer 754 gevallen gemeld, hoewel dit aantal waarschijnlijk een onderschatting is.