In het kort
- Veel blanke Zuid-Afrikanen, bezorgd over de veiligheid en politieke onrust in het buitenland, keren terug naar hun vaderland.
- De Zuid-Afrikaanse regering heeft op deze trend gereageerd door een online portaal te maken om het terugkrijgen van het staatsburgerschap makkelijker te maken.
- Ondanks uitdagingen zoals criminaliteit en werkloosheid, noemen terugkeerders vaak lagere kosten van levensonderhoud, de nabijheid van familie en een betere levenskwaliteit als redenen voor hun beslissing.
Voor de 53-jarige Andrew Veitch voelt de cirkel bijna rond. Meer dan twintig jaar nadat hij Zuid-Afrika verliet na een traumatische carjacking, overweegt hij nu terug te keren naar zijn geboorteland. Hij verhuisde in 2003 naar de Verenigde Staten op zoek naar veiligheid, maar zegt dat toenemende zorgen over wapengeweld en het harde optreden van immigratieautoriteiten hem opnieuw aan het denken hebben gezet. Dat zegt hij tegen Reuters.
Veitch staat niet alleen. Volgens Zuid-Afrikaanse functionarissen groeit het aantal expats dat terugkeert naar het land. Die trend staat in contrast met het grote vertrek van blanke Zuid-Afrikanen na het einde van de apartheid in 1994, toen velen het land verlieten uit angst voor criminaliteit, economische onzekerheid en politieke veranderingen.
Meer expats denken aan terugkeer
De regering van Zuid-Afrika probeert de terugkeer van emigranten actief te vergemakkelijken. Het ministerie van Binnenlandse Zaken lanceerde eind vorig jaar een online platform waarmee Zuid-Afrikanen in het buitenland hun staatsburgerschap kunnen controleren of opnieuw aanvragen. Meer dan 12.000 mensen hebben hun status inmiddels via het systeem nagegaan.
Volgens minister van Binnenlandse Zaken Leon Schreiber heerst er onder veel Zuid-Afrikanen in het buitenland een nieuw gevoel van optimisme over de toekomst van het land. Hij verwacht dat steeds meer mensen hun staatsburgerschap opnieuw zullen activeren. Ook verhuisbureaus die gespecialiseerd zijn in expats melden een stijging van het aantal aanvragen van Zuid-Afrikanen die terug willen keren. Familiebanden, lagere levensduurte en politieke spanningen in andere landen spelen daarbij vaak een rol.
Politiek debat en migratie
De discussie over migratie kreeg extra aandacht door uitspraken van Donald Trump, die beweerde dat blanke Zuid-Afrikanen slachtoffer zijn van vervolging. De Zuid-Afrikaanse regering wijst die beschuldigingen resoluut van de hand en stelt dat er geen bewijs is voor systematische discriminatie.
Toch trok een Amerikaans vluchtelingenprogramma voor Afrikaners sinds mei 2025 ongeveer 3.500 Zuid-Afrikanen naar de Verenigde Staten. Sommige aanvragers zeggen dat ze zich zorgen maken over criminaliteit of over wetten rond positieve discriminatie op de arbeidsmarkt.
Statistieken tonen echter een complexer beeld. Hoewel Zuid-Afrika nog steeds kampt met hoge criminaliteits- en werkloosheidscijfers, ligt de werkloosheid onder blanke Zuid-Afrikanen aanzienlijk lager dan onder de zwarte bevolking. Officiële cijfers tonen ook dat geweldsmisdrijven vaker zwarte slachtoffers treffen.
Nieuwe levensstijl trekt terugkeerders
Voor sommige terugkeerders weegt de levenskwaliteit uiteindelijk zwaarder. Naomi Saphire, die na twintig jaar in de Verenigde Staten terugkeerde, zegt vooral het buitenleven, betaalbare gezondheidszorg en goed onderwijs voor haar kinderen te waarderen. Daarnaast speelt werken op afstand een steeds grotere rol. Sinds de coronapandemie behouden sommige professionals hun internationale banen terwijl ze in Zuid-Afrika wonen.
Hoewel het land nog met economische en sociale uitdagingen kampt, zien veel terugkeerders tekenen van vooruitgang, zoals minder stroomonderbrekingen en een groeiend gevoel van stabiliteit. Voor sommigen blijkt het thuisland daardoor opnieuw een aantrekkelijke bestemming.