Belangrijkste punten
- Cocaïne is de meest verslavende illegale drug omdat het een aanhoudend verlangen en sterke herinneringen aan de drug opwekt.
- Verslaving gaat gepaard met complexe veranderingen in de hersenen die verder gaan dan dopamine.
- Het aanpakken van moleculaire factoren bieden perspectief voor de ontwikkeling van nieuwe behandelingen voor cocaïne- en methamfetamineverslaving.
Wetenschappers onderzoeken voortdurend de complexiteit van verslaving, in een poging te begrijpen welke stoffen het grootste risico vormen. Onderzoek wijst uit dat opioïden weliswaar de grootste kans op onmiddellijke dood hebben, maar dat cocaïne de meest verslavende illegale drug is als je kijkt naar aanhoudende verlangens en het ontstaan van sterke herinneringen aan de drug.
Schade voor het individu
Als je kijkt naar verslavingspotentieel, giftigheid, mentale beperkingen, schade aan anderen en economische kosten, blijkt alcohol de schadelijkste legale drug te zijn. Van de illegale middelen scoren heroïne en cocaïne het hoogst wat betreft schade voor het individu, vanwege hun sterke verslavende eigenschappen en ernstige gevolgen voor de gezondheid.
Als we ons uitsluitend op illegale drugs richten, vertoont heroïne het grootste verslavingspotentieel, op de voet gevolgd door cocaïne en methamfetamine. Studies naar eerste ervaringen met drugs laten zien dat heroïne en cocaïne de meest blijvende herinnering aan de drug, de drang tot herhaald gebruik en de versterkingsscores opleveren. Dit suggereert dat de eerste blootstelling aan deze middelen een sterke voorspeller is van toekomstig drugszoekend gedrag.
Meer dan alleen dopamine
Jarenlang domineerde de dopaminehypothese de verklaringen voor verslaving. Cocaïne veroorzaakt bijvoorbeeld een aanzienlijk grotere dopaminepiek dan activiteiten als eten, seks of sociale interactie. De hersenen interpreteren deze piek als een teken van buitengewone waarde, waardoor de associatie tussen de drug en het gedrag dat deze piek veroorzaakt, wordt versterkt.
Het op dopamine gerichte model kan echter niet verklaren waarom het verlangen maanden of zelfs jaren kan aanhouden nadat je bent gestopt met cocaïnegebruik. Als de dopaminewaarden tijdens ontwenning en herstel weer normaal worden, hoe kan zo’n intens verlangen dan blijven bestaan?
Blijvende veranderingen
Onderzoek heeft aangetoond dat cocaïne blijvende veranderingen in de hersenen zelf teweegbrengt. Herhaalde blootstelling aan cocaïne verandert niet alleen de dopaminewaarden; het verandert ook de genexpressie, de prikkelbaarheid van neuronen en de neurale circuits.
Verslaving draait niet alleen om dopamine of beloning; er is ook sprake van ‘anti-overlevings’-leren. De hersenen leren van beloningen. Als er iets goeds gebeurt, geven dopamine-neuronen de waarde ervan door, waardoor het gedrag dat dit teweegbracht wordt versterkt. Verslavende middelen, vooral cocaïne, produceren veel sterkere dopaminesignalen dan natuurlijke beloningen, waardoor de hersenen leren dat cocaïne superbelangrijk is. Omgevingssignalen raken gekoppeld aan de drug, wat bij blootstelling dopamine-afgifte en onbedwingbare trek veroorzaakt.
Na verloop van tijd codeert het brein drugszoekend gedrag als gewoontes met hoge prioriteit. Verslaving ontstaat wanneer het brein de waarde van de drug te veel leert en de waarde van al het andere te weinig leert.
Hoop op behandeling
Momenteel zijn er geen door de FDA goedgekeurde medicijnen voor de behandeling van cocaïne- of methamfetamineverslaving. Het identificeren van moleculaire drijfveren zoals ΔFosB en calreticuline opent echter de mogelijkheid voor nieuwe therapeutische doelwitten en medicijnen die de hersenveranderingen die gepaard gaan met verslaving zouden kunnen terugdraaien.