In het kort

• De Nederlandse zoetwaterbiodiversiteit neemt af na decennia van gestage groei.
• Verwaarlozing van het beleid sinds 2010 heeft deze ommekeer in het milieu veroorzaakt.
• Het niet halen van de EU-waternormen brengt het risico op zware juridische en financiële sancties met zich mee.

Het Wereld Natuur Fonds (WWF) Nederland meldt een verontrustende achteruitgang in de gezondheid van de zoetwaterecosystemen in het land.

Decennialang waren deze gebieden een zeldzaam succesverhaal binnen de bredere context van de afnemende Nederlandse biodiversiteit. Recente gegevens wijzen er echter op dat de periode van gestage herstel voorbij is.

Erfenis van herstel

Historisch gezien verbeterde de situatie aanzienlijk vanaf 1990, voornamelijk dankzij strengere regels voor waterkwaliteit en het stoppen met het lozen van giftige chemicaliën in rivieren.

Door deze milieusanering konden verschillende soorten weer goed gedijen; bevers en otters keerden terug naar het landschap en vogelpopulaties, zoals de roerdomp en de blauwborst, groeiden flink.

Keerpunt in de biodiversiteit

De Living Planet Index (LPI), die gemiddelde populatietrends bijhoudt, laat deze verschuiving goed zien. Tussen 1990 en 2025 kenden zoetwatersoorten een totale gemiddelde toename van 60 procent, wat veel beter was dan de natuur op het land, die met 30 procent kelderde.

Deze groei vond echter grotendeels plaats tussen 1990 en 2010. Sindsdien is de vooruitgang tot stilstand gekomen en in sommige gebieden is er nu sprake van een achteruitgang. Sander Turnhout van SoortenNL schrijft deze terugval toe aan een gebrek aan effectief milieubeleid na 2010, en merkt op dat de huidige gegevens de vertraagde gevolgen weerspiegelen van het verwaarlozen van natuurbeheer.

Habitat-specifieke dalingen

De impact verschilt per zoetwaterhabitat. Soorten in rivier- en beekomgevingen groeiden tot 2015 met 60 procent, maar daalden in het daaropvolgende decennium met 20 procent.

Ook in venen en hoogveen was er tussen 1999 en 2010 een toename van 40 procent, maar sindsdien is het aantal gedaald tot onder het niveau van 1999. Moerassen en vijvers hebben daarentegen sinds 1990 een stijging van 30 procent weten vast te houden, hoewel die groei nu afvlakt.

Regelgevingsdruk van de EU

Deze achteruitgang vindt plaats terwijl Nederland onder druk staat van de Kaderrichtlijn Water (KRW) van de Europese Unie. Tegen het einde van volgend jaar moeten alle lidstaten ervoor zorgen dat hun wateren voldoen aan strenge chemische en ecologische normen. Gezien de huidige trends is het onwaarschijnlijk dat Nederland deze doelen haalt, wat kan leiden tot juridische stappen en financiële sancties van de EU.

Jelle de Jong, directeur van WWF Nederland, zegt dat de situatie weliswaar kritiek is maar dat de natuur veerkrachtig blijft. Hij wijst op de succesvolle terugkeer van de zeearend en andere zoogdieren als bewijs dat ecosystemen zich snel kunnen herstellen wanneer ze de ruimte en ondersteuning krijgen. Hij zegt dat er nu dringende, gerichte actie nodig is om de vitaliteit van de zoetwatermilieus in het land te herstellen.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief