In het kort

• Keizer Naruhito bezoekt Nederland om oorlogsslachtoffers te eren en de eeuwenoude diplomatieke banden te versterken.
• Het diepe historische trauma van de Japanse bezetting blijft een schaduw werpen op de koninklijke betrekkingen.
• Politieke beperkingen verhinderen dat de keizer formele excuses aanbiedt voor wreedheden uit het verleden.

Het officiële staatsbezoek van de Japanse keizer Naruhito en keizerin Masako aan Nederland begon met een rustige aankomst bij Paleis Het Loo. Voordat de formele plechtigheden begonnen, nam de keizer even de tijd om te poseren voor de internationale pers; hij glimlachte, maar bleef stil. Dat meldt NOS.

Een belangrijk onderdeel van de eerste dag is een bezoek aan het Nationaal Monument op de Dam, waar het koningspaar alle oorlogsslachtoffers zal eren, in het bijzonder degenen die zijn omgekomen als gevolg van de Japanse agressie.

Erfenis van diplomatieke uitwisseling

De diplomatieke banden tussen deze twee landen gaan terug tot 1600, toen het schip De Liefde aankwam. Eeuwenlang hadden de Nederlanders een unieke positie als de enige westerse macht die in Japan werd toegelaten, en fungeerden ze als een cruciale brug naar Europese kennis, een vakgebied dat toen bekend stond als rangaku.

Deze diepe band zie je terug in de koninklijke huizen; eerdere bezoeken waren onder meer die van prinses Beatrix en koningin Beatrix, maar ook van keizer Hirohito, keizer Akihito en keizerin Michiko. Naruhito en Masako waren al eerder op bezoek geweest, in 2000 en 2006, terwijl koning Willem-Alexander en koningin Máxima in 2014 naar Japan gingen.

Littekens van de bezetting

Deze langdurige vriendschap wordt echter overschaduwd door de gruweldaden die zijn begaan tijdens de Japanse bezetting van Nederlands-Indië van 1942 tot 1945. In die tijd hebben talloze mensen geleden in interneringskampen en werden soldaten gedwongen tot slopende dwangarbeid.

Die periode werd gekenmerkt door hongersnood, ziekte en systematisch misbruik, wat leidde tot de dood van duizenden soldaten en zo’n 19.000 burgers. Het trauma zit nog steeds diep bij de Indo-Nederlandse gemeenschap, vooral wat betreft de gedwongen seksuele slavernij van vrouwen.

Nuance van koninklijke spijt

In de aanloop naar deze reis formuleerde de Japanse keizer Naruhito zijn opmerkingen zorgvuldig en sprak hij de wens uit om erkenning te betuigen aan degenen die nog steeds lijden onder de pijn van die tijd. Hij zegt dat het belangrijk blijft om van de geschiedenis te leren om wederzijds begrip te bevorderen en de wereldvrede te behouden.

Ondanks die woorden merkt historicus Ethan Mark op dat het geen formele verontschuldigingen zijn. Sinds de grondwet van 1947 fungeert de keizer als staatssymbool zonder politieke bevoegdheden, waardoor elke officiële nationale verontschuldiging goedkeuring van de regering vereist.

Politieke beperkingen en historische bescherming

Deze beperking komt voort uit de Amerikaanse bezetting na de oorlog, waarbij Hirohito op de troon bleef zitten omwille van de stabiliteit, terwijl de schuld voor oorlogsmisdaden werd afgeschoven op zijn adviseurs. Deze historische bescherming zorgt er nu voor dat de huidige keizer niet volledig autonoom kan spreken.

Bovendien wijst Mark op een tegenstrijdigheid in de aanpak van Japan: terwijl het land in het buitenland vaak een verzoenende toon aanslaat, spelen conservatieve politici in eigen land vaak in op rechtse aanhangers die vinden dat er al genoeg excuses zijn aangeboden.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief