In het kort

• Door interne machtsstrijd hebben meer dan 30 parlementsleden de partij Recht en Rechtvaardigheid in Polen verlaten.
• Strategische meningsverschillen over conservatieve zuiverheid versus gematigde aantrekkingskracht hebben de rechtse achterban verdeeld.
• Anti-EU-klimaatbeleid is nu de drijvende kracht achter de pogingen van de oppositie om weer steun van het volk te winnen.

De partij Recht en Rechtvaardigheid (PiS), de belangrijkste oppositiepartij van Polen, kampt met haar grootste interne crisis sinds de oprichting in 2001. Jarosław Kaczyński, de partijleider, maakte onlangs bekend dat meer dan 30 parlementsleden de partij hebben verlaten na een heftig conflict met voormalig premier Mateusz Morawiecki. Deze versplintering is de grootste breuk binnen de partij in meer dan twintig jaar en komt voort uit meningsverschillen over de koers die de partij moet varen in de aanloop naar de verkiezingen van 2027.

Conflict om loyaliteit

Het conflict escaleerde toen Kaczyński erop stond dat Rozwój Plus, een groep die door Morawiecki en zijn aanhangers was opgericht, werd ontbonden. Kaczyński wilde dat de leden zich formeel zouden verbinden tot het afzien van interne facties; Morawiecki wees deze „loyaliteitsbelofte“ echter af door de verontrustende historische associaties ervan. Hoewel Morawiecki aanbood zijn vicevoorzitterschap op te geven om lid te kunnen blijven, liepen de onderhandelingen uiteindelijk vast. Kaczyński heeft het vertrek van Morawiecki zelf niet expliciet bevestigd, maar hij zei wel dat de situatie definitief ten einde is.

Strategische scheidslijnen en politieke gevolgen

Deze breuk verduidelijkt een strategische scheidslijn die is ontstaan na het verlies van de partij bij de verkiezingen van 2023. Terwijl Kaczyński de partij in de richting van een strengere conservatieve identiteit heeft geduwd, pleitte Morawiecki voor een meer inclusieve centrumrechtse aanpak om een breder kiezerspubliek aan te trekken. Deze verdeeldheid zou de huidige regering van premier Donald Tusk ten goede kunnen komen door de conservatieve achterban te versplinteren. Aan de andere kant denken sommige experts dat een nieuwe politieke partij onder leiding van Morawiecki gematigde en bedrijfsgerichte kiezers zou kunnen aantrekken, waardoor de verkiezingsstrijd van 2027 mogelijk een driehoekswedstrijd wordt.

Verschuivende steun

Uit de huidige peilingen blijkt dat de PiS weliswaar een belangrijke kracht blijft, maar dat de steun schommelt tussen de 19 en 30 procent, wat erop wijst dat de partij de macht niet kan heroveren zonder een coalitie te vormen. Te midden van deze interne onrust is rechts in Polen steeds vijandiger geworden tegenover de voorschriften van de Europese Unie. Hoewel de PiS ontkent dat ze een ‘Polexit’ nastreeft, verzet ze zich fel tegen de Europese Green Deal.

Strijd tegen groene maatregelen

Belangrijke figuren binnen het conservatieve kamp, waaronder de mogelijke premierkandidaat Przemysław Czarnek en president Karol Nawrocki, hebben zich verzet tegen het emissiehandelssysteem van de EU, omdat ze beweren dat het de Poolse economie schaadt. Nawrocki heeft specifiek opgeroepen tot een volksreferendum over het klimaatbeleid. Deze stap wordt door de regeringscoalitie gezien als een gevaarlijke tactiek die anti-EU-sentimenten zou kunnen aanwakkeren en uiteindelijk zou kunnen leiden tot een debat over het lidmaatschap van Polen in de Unie.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief