In het kort

• Jetlag verstoort de biologische klok van je hersenen en leidt tot systemische fysiologische stoornissen.
• Een chronische verstoring van het circadiane ritme verhoogt het risico op hartziekten en bepaalde vormen van kanker.
• Strategische slaapverschuivingen en voorzichtig gebruik van supplementen helpen neurologische schade te beperken.

Snelle reizen over lange afstanden leiden vaak tot jetlag, een aandoening die het interne evenwicht van je lichaam verstoort. Hoewel dit veel voorkomt, is het meer dan alleen een gevoel van vermoeidheid; het is een systemische storing van de biologische klok. Dat meldt een onderzoek van de BBC.

Deze interne klok, die doorgaans een cyclus van 24 uur volgt om activiteit en rust te regelen, wordt aangestuurd door de supra-chiasmatische kernen (SCN) in je hersenen. De SCN fungeert als een dirigent: hij maakt gebruik van cellen in het netvlies om veranderingen in het licht waar te nemen en geeft de pijnappelklier het signaal om melatonine af te geven. Wanneer je meerdere tijdzones doorkruist, raakt deze coördinatie verstoord, waardoor de fysiologische processen van je lichaam uit de pas lopen.

Lichamelijke gevolgen

De lichamelijke en mentale gevolgen van deze verstoring zijn groot. Naast extreme uitputting en slapeloosheid kan jetlag spierpijn, hoofdpijn en maag- en darmklachten zoals misselijkheid of constipatie veroorzaken.

Op cognitief vlak ervaar je vaak ‘brain fog’, gekenmerkt door geheugenverlies en een gebrek aan concentratie, vaak gepaard gaande met emotionele instabiliteit of apathie.

Rol van de richting

Hoe ernstig deze symptomen zijn, hangt af van je genetische aanleg, de medicijnen die je op dat moment gebruikt en de reisrichting. Reizen naar het oosten en kortere dagen vallen doorgaans zwaarder. Voor mensen die veel vliegen, zoals vliegtuigbemanningen, kunnen de gevolgen chronisch zijn.

Onderzoek laat zien dat stewardessen met veeleisende dienstroosters hogere cortisolspiegels hebben, een stresshormoon. Hoewel cortisol helpt om op korte termijn wakker te blijven, kan een langdurig verhoogd niveau je immuunsysteem verzwakken en de kans op hartziekten vergroten.

Neurologische risico’s

Er kan ook neurologische en cellulaire schade optreden. Dierproeven met hamsters toonden aan dat gesimuleerde jetlag de aanmaak van nieuwe hersencellen in de hippocampus, het gebied dat verantwoordelijk is voor het geheugen, belemmerde. Ook bij hersenscans van vliegtuigbemanningen met zware dienstroosters werden kleinere rechter temporale kwabben en verminderde geheugenprestaties vastgesteld.

Nog alarmerender laboratoriumonderzoek bij muizen suggereert dat verstoring van het circadiane ritme de tumorgroei kan versnellen en kan leiden tot ernstige leveraandoeningen, die zich ontwikkelen van leververvetting tot kanker. Bij mensen laten observatiegegevens hogere percentages van bepaalde kankersoorten zien – zoals prostaatkanker, borstkanker en melanoom, onder frequente vliegers, hoewel het onduidelijk blijft of dit specifiek wordt veroorzaakt door jetlag of door andere factoren zoals kosmische straling.

Strategieën om de effecten te verminderen

Om deze effecten te minimaliseren, kun je proberen je biologische klok voor vertrek aan te passen. Als je naar het oosten reist, is het goed om wat eerder naar bed te gaan, terwijl je bij reizen naar het westen juist wat langer op moet blijven. Sommigen gebruiken melatoninesupplementen om de hersenen te laten weten dat het nacht is.

De medische meningen hierover lopen echter uiteen; terwijl het Amerikaanse CDC richtlijnen geeft over het gebruik ervan, is de Britse NHS sceptischer vanwege onvoldoende bewijs. Bovendien kan melatonine bijwerkingen veroorzaken, variërend van duizeligheid tot ernstigere cardiovasculaire risico’s op de lange termijn, waardoor medisch advies essentieel is voor gebruik.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief