In het kort

• Georganiseerde misdaadnetwerken maken misbruik van mazen in de wet om miljoenen blikjes zonder statiegeld te verkopen.
• Complexe toeleveringsketens beschermen illegale importeurs tegen overheidsmaatregelen.
• Nieuwe wetgeving wil de verkoop zonder statiegeld verbieden om zwerfafval en fraude tegen te gaan.

Georganiseerde misdaadnetwerken verdienen miljoenen euro’s door misbruik te maken van een maas in de wet op de Nederlandse drankenmarkt. Hoewel voor de meeste blikjes die in Nederland worden verkocht een statiegeldregeling geldt, blijkt uit onderzoek van EenVandaag dat er jaarlijks tussen de 25 en 50 miljoen blikjes zonder statiegeld worden verkocht. Deze goedkopere drankjes zijn vaak verkrijgbaar via online winkels en maaltijdbezorgdiensten.

Logistiek achter de maas in de wet

De toeleveringsketen begint in het buitenland: frisdranken komen meestal vanuit Denemarken via Duitsland binnen en bierblikjes worden ingekocht uit landen als Polen. Een grote juridische maas maakt deze handel mogelijk: hoewel het importeren van statiegeldvrije blikjes illegaal is, is het kopen en doorverkopen ervan dat niet. Hierdoor kunnen bedrijven die bij tussenhandelaren inkopen, de producten legaal aan consumenten verkopen. De financiële prikkel is groot, want een blikje cola dat in Nederland zo’n 60 cent kost, kun je bij een Duitse groothandel al voor ongeveer 37 cent inkopen. Sommige online ondernemers zeggen dat deze blikjes zonder statiegeld de helft van hun totale omzet uitmaken.

Criminele banden en handhavingsproblemen

Handhaving wordt bemoeilijkt door complexe distributieketens met meerdere tussenhandelaren, waardoor het voor de Inspectie Leefmilieu, Transport en Arbeid (ILT) lastig is om de oorspronkelijke illegale importeur te achterhalen. Deze anonimiteit trekt criminele elementen aan, en de ILT heeft verbanden ontdekt met btw-fraude en belastingontduiking. Ondanks 500 onderzoeken vorig jaar leidde de complexiteit van het proces tot slechts vijf boetes, nadat er contact was opgenomen met 90 bedrijven.

Milieueffecten en voorgestelde oplossingen

Het statiegeldsysteem werd in 2023 ingevoerd om zwerfafval te verminderen en de recyclingpercentages te verhogen. De ILT merkt echter op dat blikjes zonder statiegeld onevenredig vaak in het straatafval voorkomen. Om dit tegen te gaan, werkt minister Stientje van Veldhoven van Klimaat en Groene Groei aan een voorstel om de verkoop van deze blikjes volledig te verbieden. Zo’n maatregel zou de autoriteiten in staat stellen verkopers direct te beboeten, waardoor het niet meer nodig is de hele importketen te traceren en de strijd tegen deze lucratieve illegale handel wordt gestroomlijnd.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief