In het kort
- Onderzoek laat zien dat rood haar al duizenden jaren onder sterke selectiedruk staat.
- De prevalentie van rood haar en een lichte huid diende waarschijnlijk als een voordelige aanpassing voor de productie van vitamine D in gebieden met weinig zonlicht.
- Deze baanbrekende studie, waarin een enorme dataset van oude en moderne DNA-monsters is geanalyseerd, werpt nieuw licht op de voortdurende wisselwerking tussen genetica en evolutie.
De genetische aanleg voor rood haar heeft de afgelopen 10.000 jaar voortdurend onder selectiedruk gestaan, zo blijkt uit een recent onderzoek waarin DNA uit West-Eurazië is geanalyseerd. Dit onderzoek had tot doel de invloed van landbouwpraktijken en pasteurisatie op de menselijke evolutie te begrijpen. De bevindingen wijzen op talrijke gevallen van directionele selectie, waaronder de prevalentie van rood haar.
Rood haar en vitamine D
Eerdere studies hebben gesuggereerd dat de genen die verantwoordelijk zijn voor rood haar en een lichte huid zijn ontstaan als aanpassing aan gematigde klimaten. Deze eigenschappen zorgen voor een betere opname van vitamine D, wat cruciaal is in gebieden met weinig zonlicht. De nieuwe studie bevestigt deze bevinding en laat zien dat er een sterke selectiedruk was ten gunste van een lichte huid vanwege het vermogen om de vitamine D‑synthese te bevorderen, vooral in regio’s met weinig zonlicht.
Dit baanbrekende onderzoek analyseerde meer dan 15.000 oude DNA-monsters en 6.000 van levende personen – een schaal die ongekend is in dit vakgebied. In tegenstelling tot een studie uit 2024 die slechts ongeveer 1.600 historische monsters gebruikte, overwint deze uitgebreide aanpak de beperkingen van eerdere methoden en maakt de weg vrij voor nieuwe ontdekkingen. De onderzoekers concludeerden dat evolutionaire krachten samenwerken met de effecten van specifieke genvarianten om fysieke kenmerken te vormen.
Onverwachte verbanden
Hoewel de studie niet inging op de redenen achter de voorkeur voor bepaalde genen, constateerde ze ook een mogelijke afname van mannelijke kaalheid, diabetes type 2 en het risico op hiv. Interessant genoeg werd er een verband gelegd tussen een verhoogde vatbaarheid voor coeliakie en de veranderde levensstijl van de mens in de afgelopen paar eeuwen. Een mutatie die ongeveer 4.000 jaar geleden opdook, suggereert dat mensen met dit gen meer kans hebben om te overleven en het door te geven aan hun nakomelingen, ondanks de negatieve gevolgen ervan.
Ali Akbari, een van de auteurs van het onderzoeksartikel van Harvard University, vatte het belang van het onderzoek als volgt samen: “De menselijke evolutie is niet vertraagd; we hebben het signaal gewoon gemist.”