In het kort

• Geestelijke gezondheidszorg via de huisarts leidt niet tot meer welzijn op de lange termijn of tot het behoud van personeel.
• Dit systeem kost Nederland jaarlijks 360 miljoen euro zonder dat de wachttijden bij specialisten korter worden.
• Huisartsassistenten kunnen ernstige klinische problemen niet voorkomen door preventieve ‘lichte’ ondersteuning.

Geestelijke gezondheidszorg die wordt aangeboden in huisartsenpraktijken slaagt er niet in om de belangrijkste doelen te halen. Volgens onderzoek van Roger Prudon van de Universiteit van Lancaster zorgt deze ‘lichte’ vorm van psychologische ondersteuning niet voor meer welzijn op de lange termijn en voorkomt het ook niet dat mensen de arbeidsmarkt verlaten. Bovendien heeft het aanbieden van deze diensten de wachttijden voor gespecialiseerde psychiatrische zorg niet verkort. Dat meldt NU.

Kosten lopen op tot 360 miljoen euro

Het systeem met praktijkondersteuners in de huisartsenzorg (POH-ggz) wordt in Nederland breed ingezet om mensen met lichte psychische klachten te helpen. Jaarlijks ondersteunen meer dan 3 duizend zorgverleners ongeveer 600 duizend burgers. Dat systeem kost de overheid naar schatting zo’n 360 miljoen euro per jaar, goed voor ongeveer 5 procent van het totale budget voor geestelijke gezondheidszorg. Uit onderzoek van Prudon, die gegevens van ongeveer 900 duizend patiënten analyseerde, blijkt dat slechts een deel van de oorspronkelijke doelstellingen uit 2008 is gehaald. Het belangrijkste zichtbare effect is dat meer mensen überhaupt zorg krijgen. Andere doelen, zoals het verminderen van druk op gespecialiseerde GGZ-instellingen en het verbeteren van de algemene mentale gezondheid, zijn volgens de analyse nog niet bereikt.

Hoewel sommige patiënten aangeven dat ze zich tijdelijk beter voelen of zich meer gehoord voelen na gesprekken, tonen de cijfers geen duidelijk langetermijneffect. Ook voor de groep die de POH-ggz vooral gebruikt als tijdelijke ondersteuning in afwachting van specialistische zorg, is er geen bewijs dat de doorstroom naar gespecialiseerde hulp hierdoor sneller of beter verloopt.

Twijfels over effect op lange termijn

De resultaten roepen vragen op over de effectiviteit van het systeem op langere termijn. Vooral het idee dat POH-ggz-gesprekken een brug zouden vormen naar gespecialiseerde zorg, blijkt in de praktijk niet goed onderbouwd. Zelfs bij patiënten die wachten op doorverwijzing naar een specialist, lijkt de tussenstap weinig invloed te hebben op hoe snel of succesvol die overgang verloopt.

Volgens de analyse blijft het effect dus vooral beperkt tot de eerste laagdrempelige opvang van klachten, zonder dat dit leidt tot structurele verbeteringen in herstel of zorgtrajecten. Dat zet druk op de oorspronkelijke verwachtingen van het systeem, dat juist bedoeld was om de geestelijke gezondheidszorg efficiënter en effectiever te maken.

LHV en NVvPO nog in afwachting van analyse

Ook onafhankelijke experts uit de gezondheidszorg plaatsen kanttekeningen bij de aanpak. Gezondheidseconoom Bram Wouterse van de Radboud Universiteit stelt dat de strategie om via praktijkondersteuners lichte klachten preventief aan te pakken, in de praktijk niet de verwachte resultaten oplevert. Volgens hem past dit binnen een bredere trend in Nederland, waarbij complexe psychische en sociale problemen steeds vaker worden doorgeschoven naar generalistische hulpverleners.

Die aanpak zou volgens critici leiden tot minder duidelijke resultaten en een gebrek aan overzicht over de daadwerkelijke effectiviteit van zorg. Tegelijkertijd hebben beroepsorganisaties zoals de LHV en de NVvPO nog geen definitief standpunt ingenomen. Zij geven aan de wetenschappelijke bevindingen eerst grondig te willen bestuderen voordat ze inhoudelijk reageren..

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief