In het kort

• Afantasie is eerder een breed spectrum van mentale blindheid dan één enkele aandoening.
• Veel mensen met deze aandoening ervaren tijdens hun slaap nog steeds levendige beelden.
• Aan de hand van droompatronen kunnen wetenschappers vaststellen of de aandoening voortkomt uit een storingsmechanisme of een fundamenteel tekort in het systeem.

Terwijl de gemiddelde persoon zich makkelijk een stuk fruit zoals een appel kan voorstellen als hij zijn ogen sluit, ervaren mensen met afantasie een totale afwezigheid van bewuste mentale beelden.

Deze toestand, vaak omschreven als een ‘blindheid van het innerlijke oog’, staat de laatste tijd volop in de belangstelling van de wetenschap, nu onderzoekers proberen de uiteenlopende oorzaken ervan te begrijpen.

Spectrum aan ervaringen

Hoe complex afantasie is, blijkt wel uit het feit dat het geen uniforme ervaring is. Voor sommigen sluit het onvermogen om vrijwillig beelden te creëren onvrijwillige visuele ervaringen niet uit, zoals plotselinge flashbacks of hallucinaties die door psychedelica worden veroorzaakt.

Andere mensen met afantasie missen deze onvrijwillige reacties echter volledig, wat suggereert dat de aandoening voortkomt uit verschillende biologische of neurologische oorzaken.

Paradox van het dromen

Een van de meest raadselachtige tegenstrijdigheden heeft te maken met het droomproces. Logischerwijs zou je denken dat als iemand zich tijdens het wakker zijn geen beelden kan voorstellen, hij of zij ook tijdens de slaap geen beelden zou kunnen zien. Toch heeft een recent systematisch onderzoek, gepubliceerd in Scientific Reports, deze aanname in twijfel getrokken. Na analyse van meer dan 200 deelnemers ontdekten onderzoekers dat ongeveer 46 procent van de mensen met afantasie in hun dromen juist levendige beelden ervaart.

Inzicht in neurologische stoornissen

Deze discrepantie laat zien dat afantasie geen eenduidige, monolithische aandoening is. Net als bij fysieke blindheid, die kan worden veroorzaakt door storingen in het netvlies, de oogzenuw of de visuele cortex, kan afantasie het gevolg zijn van verschillende stoornissen in het proces van mentale beeldvorming. Sommige mensen hebben het aangeboren vermogen om beelden te vormen, maar missen het mechanisme om dit bewust op te roepen of te sturen.

Daardoor kunnen deze mensen, ondanks hun beperkingen in de waaktoestand, nog steeds in beelden dromen. Daarentegen hebben mensen die niet in beelden kunnen dromen waarschijnlijk te maken met een fundamenteler tekort in hun systeem voor het genereren van beelden. Door deze verschillen in droompatronen te onderzoeken, kunnen wetenschappers de verschillende oorzaken van deze aandoening beter indelen en begrijpen.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief