In het kort

• Nederlandse artsen hebben in het geheim intensivecarezorg (IC-zorg) beperkt, ondanks dat de regering zegt dat een ‘code zwart’-situatie werd vermeden.
• Huisartsen hielden ouderen en risicopatiënten uit ziekenhuizen om te voorkomen dat het hele systeem zou instorten.
• Honderden niet-COVID-patiënten stierven omdat trauma- en kankerpatiënten voorrang moesten afstaan aan pandemiebedden.

Medisch personeel van vier ziekenhuizen heeft aan Nieuwsuur verteld dat ze tijdens de pandemie patiënten moesten weigeren die normaal intensieve zorg zouden krijgen. Dat meldt NOS. Dat staat haaks op eerdere uitspraken van de regering, onder wie voormalig premier Mark Rutte. Hij zei dat Nederland “code zwart” heeft kunnen vermijden. Dat is een noodsituatie met te weinig bedden, waardoor artsen zorg moeten verdelen.

Zorg onder druk leidde tot strenge selectie

Artsen zeggen dat de officiële ontkenning van “code zwart” vooral een papieren werkelijkheid is. Volgens hen vermeden artsen en huisartsen de crisis alleen op papier, omdat ze eerder stopten met het doorverwijzen van patiënten om een totale instorting te voorkomen. Huisarts Jan Palmen zegt dat patiënten soms thuis stierven in plaats van dat ze nog naar het ziekenhuis gingen, wat volgens hem de echte ernst van de situatie toont.

Door de druk ontstonden ook ongeschreven regels voor opname. Een IC-arts uit Zuid-Holland zegt dat patiënten boven de 75 vaak niet meer werden opgenomen. Alleen als ze in uitzonderlijk goede conditie waren, kregen ze nog zorg. Ook artsen uit het Radboudumc en Maastricht UMC+ bevestigen dit. Zij gebruikten strengere selectiecriteria dan normaal. Daardoor werden vooral oudere en kwetsbare patiënten geweigerd. Peter van der Voort van het UMCG zegt dat tijdens de eerste golf heel weinig mensen boven de 70 op de intensive care terechtkwamen. Volgens hem kwam dat omdat huisartsen hen al eerder niet meer doorstuurden, uit angst voor een tekort aan bedden.

Honderden mogelijke extra sterfgevallen door druk op IC

De menselijke gevolgen van deze beslissingen waren groot. Geriater Marcel Olde Rikkert zegt dat niet elke geweigerde patiënt had overleefd, maar dat mogelijk enkele honderden ouderen gered hadden kunnen worden als er genoeg bedden waren geweest. De impact bleef niet beperkt tot COVID-19. Ook patiënten met een verzwakt immuunsysteem door bijvoorbeeld kanker of een transplantatie kregen vaak geen toegang tot zorg. Professor Loek Leenen, voormalig traumachirurg, stelt dat 200 tot 300 niet-coronapatiënten stierven omdat de intensive care vooral voor coronapatiënten werd vrijgehouden. Dat ging ook om slachtoffers van zware verkeersongevallen.

Zorgpersoneel zegt dat dit mentaal zwaar woog. Omdat de regering nooit officieel “code zwart” afkondigde, hadden artsen het gevoel dat ze weinig steun of juridische bescherming hadden bij deze moeilijke beslissingen richting families.

Kritiek op beeld dat ramp werd vermeden

Regeringsfunctionarissen, onder wie voormalig minister van Volksgezondheid Tamara van Ark en RIVM-directeur Jaap van Dissel, verwezen vaak naar de situatie in Bergamo (Italië) als een worstcasescenario dat Nederland heeft kunnen vermijden. Artsen zeggen echter dat Nederland dezelfde ramp had kunnen meemaken als de normale opnameprotocollen waren gevolgd. Ze vragen daarom dat een officieel onderzoek niet alleen kijkt naar wat op papier goed ging, maar ook naar wat er in de praktijk gebeurde. Zo moet duidelijk worden wat er echt is misgegaan, om te voorkomen dat zoiets opnieuw gebeurt.

RH

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief