In het kort

• De Church of England zit midden in een heftig conflict over herstelbetalingen vanwege haar historische banden met de slavenhandel.
• Tegenstanders noemen deze herstelinspanningen „morele paniek“ en trekken de financiële onderbouwing in twijfel.
• Juridische hindernissen en politieke polarisatie dreigen het Project Spire‑fonds van 100 miljoen pond (115 miljoen euro) te vertragen.

De Anglicaanse Kerk is momenteel verwikkeld in een fel debat over haar plan om herstelbetalingen te doen voor haar historische banden met de slavenhandel. Dit conflict komt duidelijk naar voren in de kathedraal van Rochester. Daar blijkt uit archiefstukken dat de instelling ooit enorme winsten, zo’n 400 procent, heeft gemaakt door te investeren in de slavenhandel.

Dit geld werd gebruikt om grote architectonische renovaties en personeelswoningen te financieren. In de kathedraal staat ook een monument voor Lord Henniker. Hij was een prominente tegenstander van de afschaffing van de slavernij. Deken Philip Hesketh beklemtoont hoe belangrijk het is om deze grimmige geschiedenis bloot te leggen en te erkennen. Dat meldt de BBC.

Institutionele medeplichtigheid en het ontstaan van Project Spire

Deze lokale ontdekking weerspiegelt een grotere institutionele crisis. In 2023 bracht een audit van de voorloper van het huidige fonds van de kerk, Queen Anne’s Bounty, aan het licht dat er op grote schaal was geïnvesteerd in de South Sea Company. Deze onderneming vervoerde tienduizenden tot slaaf gemaakte Afrikanen onder wrede omstandigheden over de Atlantische Oceaan. De kerk schatte dat deze investeringen winsten opleverden ter waarde van ongeveer 1,4 miljard pond (1,61 miljard euro) in hedendaagse valuta.

Die winsten werden allemaal opgenomen in haar investeringsportefeuille van meerdere miljarden pond. Als reactie hierop bood voormalig aartsbisschop Justin Welby zijn excuses aan. Hij beloofde 100 miljoen pond (115 miljoen euro) te doneren aan een social‑impactfonds, bekend als Project Spire, bedoeld om door zwarte mensen geleide organisaties in het Verenigd Koninkrijk te steunen.

Academische discussies over financiële banden

Dit initiatief is echter vastgelopen door felle tegenstand. Sommige historici en academici, zoals Richard Dale, betwisten de bevindingen en stellen dat de kerk in staatsobligaties investeerde in plaats van in de slavenhandel zelf. Aan de andere kant beweren experts zoals dr. Helen Paul dat deze financiële instrumenten onlosmakelijk verbonden waren met de slavenhandel.

Anderen stellen dat de medeplichtigheid van de kerk nog veel verder gaat. Ze wijzen erop dat veel geestelijken zelf plantages bezaten of een vergoeding van de overheid kregen toen de slavernij in 1833 werd afgeschaft. Bovendien beheerde de zendingsafdeling van de kerk ooit het landgoed Codrington op Barbados, waar slaven werden gebrandmerkt.

Opkomst van politiek verzet

Het verzet tegen Project Spire is uitgegroeid van stille onenigheid tot een luidruchtige politieke beweging. Lord Nigel Biggar, een priester en voormalig academicus aan de universiteit van Oxford, omschrijft het streven naar herstelbetalingen als een „morele paniek“ die is ontstaan door de wereldwijde protesten na de moord op George Floyd in 2020.

Hij vindt dat de daden van de kerk moeten worden beoordeeld volgens de normen van de 18de eeuw in plaats van volgens de huidige moraal. Hij suggereert tevens dat de focus op historische schuld de relaties tussen rassen schaadt door een slachtofferverhaal te promoten.

Juridische hindernissen en financiële prioriteiten

Er zijn ook juridische en financiële argumenten naar voren gebracht. Een groep wetgevers heeft er bij de kerk op aangedrongen om af te zien van het fonds van 100 miljoen pond (115 miljoen euro), met het argument dat donaties wettelijk beperkt zijn tot het onderhoud van parochies en de salarissen van geestelijken.

Er bestaat ook bezorgdheid dat deze middelen beter naar parochies in moeilijkheden kunnen gaan. De Church Commissioners hebben geprobeerd dit te verzachten door een apart fonds van 1,6 miljard pond (1,84 miljard euro) voor parochiesteun aan te kondigen en de oprichting voor te stellen van een aparte liefdadigheidsinstelling om Project Spire te beheren.

Lokale initiatieven en structurele erfenissen

Terwijl het centrale fonds in het ongewisse blijft, boeken sommige kleinschaligere herstelinitiatieven vooruitgang. De huidige USPG financiert een project van 7 miljoen pond (8,05 miljoen euro) op het landgoed Codrington om bedrijfssubsidies te verstrekken en vooroudergraven te lokaliseren. Voor voorvechters als Kevin Farmer en pater Andrew Mumby is het historische debat niet abstract. Zij zien de erfenis van de slavernij tot uiting komen in de structurele, generatieoverschrijdende armoede die hun gemeenschappen momenteel treft.

Venster voor berouw dat zich sluit

Uiteindelijk zit de Church of England vast in een conflict tussen het streven naar herstelrecht en een gepolariseerd politiek klimaat. Bisschop Rosemarie Mallett merkt op dat de openheid die er kort na 2020 was, is afgenomen. Dat suggereert dat er weliswaar nog steeds een kans op berouw is, maar dat die kans steeds kleiner wordt.

(mv)

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief