In het kort

• Bijna elke week overspoelen nieuwe psychoactieve stoffen de Europese markt.
• Illegale laboratoria maken van Europa een centrum voor de productie van synthetische drugs.
• Dankzij een goede samenwerking tussen de gezondheidszorg en de politie blijven de sterftecijfers in Europa laag.

De Europese drugsmarkt wordt momenteel overspoeld door een snelle toestroom van nieuwe psychoactieve stoffen; er duikt bijna elke week wel een nieuwe verbinding op. Volgens het rapport van 2026 van het Europees Agentschap voor drugs (EUDA) werden er in 2025 in heel Europa 50 nieuwe drugs geïdentificeerd. Dat meldt Euronews.

Een aanzienlijk deel daarvan bestaat uit synthetische opioïden en cathinonen. Het gevaar is vooral groot bij synthetische opioïden, omdat één gram potentieel duizenden dodelijke doses kan bevatten.

Opkomst van synthetische opioïden

Het EUDA houdt nu via zijn Early Warning System meer dan 1.000 unieke psychoactieve stoffen bij. Daar zitten meer dan 100 synthetische opioïden bij, een categorie die tien jaar geleden nog bijna niet bestond. Een zorgwekkende recente trend is de opkomst van „orphine“-opioïden, een semi-synthetische groep die sinds 2024 in omvang is toegenomen. Er zijn negen van dergelijke stoffen aangetroffen, die hebben bijgedragen aan meer dan 30 sterfgevallen. Met name spirochlorfine en cychlorfine zijn in tal van landen aangetroffen en worden nu versneld aan een risicobeoordeling onderworpen.

Drijvende krachten achter de illegale markt

Lorraine Nolan, uitvoerend directeur van de EUDA, suggereert dat dit veranderende landschap wordt aangedreven door een combinatie van geopolitieke instabiliteit, migratie en georganiseerde misdaad.

Ze merkt op dat Europa is uitgegroeid tot een productiecentrum, waarbij gebruik wordt gemaakt van de geschiedenis van amfetamineproductie en moderne apparatuur om honderden illegale laboratoria te runnen. De grootste uitdaging ligt in de snelheid waarmee deze chemicaliën zich ontwikkelen; ze komen vaak al op straat terecht voordat de gevolgen voor de gezondheid volledig bekend zijn.

Versterking van de responscapaciteiten

Om deze bedreigingen het hoofd te bieden, heeft de EUDA in juli 2024 haar capaciteiten uitgebreid. Nieuwe initiatieven zijn onder meer een afdeling voor dreigingsanalyse om het gedrag van stoffen te voorspellen, een netwerk van toxicologische en forensische laboratoria, en een Drug Alert System voor onmiddellijke waarschuwingen aan eerstelijnsmedewerkers.

Dankzij dit gestroomlijnde proces kan het agentschap sneller handelen, vanaf de eerste detectie van een drug tot de invoering van EU-brede controles.

Wereldwijde sterftecijfers vergelijken

Ondanks deze uitdagingen blijven de sterftecijfers in Europa aanzienlijk lager dan die in de Verenigde Staten. In 2024 waren er in de EU ongeveer 7.600 drugsgerelateerde sterfgevallen, terwijl de VS – met een kleinere bevolking – er meer dan 100.000 meldden.

Nolan schrijft dit verschil toe aan een strategie die een evenwicht zoekt tussen wetshandhaving en gezondheidszorg. Zo krijgt meer dan 60 procent van de ongeveer 800.000 opioïdverslaafden in de EU een agonisttherapie, en verstrekken 19 lidstaten naloxon om een overdosis tegen te gaan.

Ongelijke aanpak van drugsproblematiek

Er zijn echter nog steeds verschillen binnen de regio. Hoewel spuituitwisselingsprogramma’s gebruikelijk zijn, voldoen sommige landen niet aan de wereldwijde dekkingsnormen en verloopt de invoering van begeleide gebruiksruimtes nog steeds traag.

Om deze inconsistenties aan te pakken, heeft de Raad de Drugsstrategie 2026-2030 goedgekeurd. Dit kader richt zich op vijf belangrijke gebieden: paraatheid, partnerschappen, veiligheid, volksgezondheid en schadebeperking. Het wijkt af van eerder beleid door vraag en aanbod te behandelen als onderling verbonden kwesties in plaats van als afzonderlijke problemen.

Nieuwe opioïdencrisis voorkomen

Het EUDA fungeert als technisch steunpunt binnen deze strategie en biedt nationale overheden monitoring, onderzoeksgegevens en trainingen aan. Zo heeft het meer dan 1.200 webinars georganiseerd en duizenden ambtenaren en gezondheidswerkers opgeleid.

Daarnaast versterkt het agentschap zijn banden met Frontex en Europol om de verwevenheid van georganiseerde misdaad, drugshandel en technologische bedreigingen aan te pakken. Door deze combinatie van snelle wetenschappelijke opsporing en blijvende investeringen in de gezondheidszorg hoopt de EU een opioïdencrisis te voorkomen zoals die in andere delen van de wereld is voorgekomen.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief