Als iemand je hart breekt, is het tijd om verdrietig te zijn. Of om terug te slaan. Dat laatste klinkt misschien als iets uit een flauwe Amerikaanse romcom – gaat er eigenlijk wel iemand daten uit wraak? Was dat niet de verhaallijn van John Tucker Must Die? Liep dat niet behoorlijk slecht af voor alle betrokkenen? – maar in dit heterofatalistisch tijdperk, dat mannen en vrouwen tegenover elkaar plaatst in dader-slachtofferrollen, is het uitgegroeid tot een geliefde datingtactiek.

Vraag het maar aan Emily Ratajkowski, wier virale essay in The Cut uitlegt hoe het model-schrijver na haar echtscheiding begon aan een datingtirade, en een personage belichaamde dat niets nodig had van mannen en daardoor altijd de totale controle had – en volledig afstandelijk bleef. Zoals de 35-jarige moeder van één het zelf verwoordt: “Het personage dat ik na mijn scheiding had leren spelen, in mijn periode van dwangmatig daten, was een schurk: Poison Ivy. Catwoman. Seksueel, maar beangstigend.”

Die dwang, legt ze uit, kwam voort uit een gevoel van desillusie over romantiek en het huwelijk. “Ik had op de harde manier geleerd dat alleen zijn beter was dan de meeste relaties,” schrijft ze. “Ik had te veel gezien, ontdekt wat veel vrouwen pas beseffen als ze in hun midden veertig scheiden. Ik had het falen van een gezin meegemaakt, terwijl ik amper in de dertig was. Dit was mijn schurken-oorsprongverhaal.”

De rest van het stuk beschrijft Ratajkowski’s datingavonturen in een gelijkaardig cynische toon, waarbij ze haar nieuwgevonden kwaadaardige persona vergelijkt met haar pre-huwelijkse zelf, toen ze nog nooit een onenightstand had gehad en “maar met acht mensen had geslapen”. Het is trouwens een uitstekend essay, en een dat een snaar zal raken bij iedereen die ooit de neiging had om terug te pakken wat hij of zij verloren waande aan een toxische ex of een situationship die hen slecht heeft behandeld.

Eén iemand die zich daarin wellicht herkent, is Cara Delevingne, die een gelijkaardige houding uitdrukte in een interview met Alex Cooper in de podcast Call Her Daddy eerder deze maand. “Elke man die ik pijn heb gedaan, daar voel ik me heel slecht over, want ik heb deze eigenlijk heel lieve mannen een loer gedraaid omdat ik het zelf niet wist,” zei ze over daten met mannen voor ze wist dat ze zich aangetrokken voelde tot vrouwen. “En ik was ook… Ik was behoorlijk gekwetst door één man in het bijzonder, die mijn maagdelijkheid afnam, en ik dacht: na dit ga ik jullie allemaal pijn doen. Het is zo onbeschoft en gemeen,” voegde ze eraan toe.

Hoewel het amper logisch is, is wraakdaten niet bepaald een verrassende strategie: je wordt gekwetst door iemand van wie je hield, en probeert die pijn te verzachten door anderen pijn te doen. Het is iets wat datingpsychologen en therapeuten herkennen als een dynamiek waarbij je partners opzoekt waarvan je eigenlijk weet dat ze niet goed voor je zijn, om zo een emotionele afstand tot hen te bewaren. Dat maakt het veel makkelijker om je gerechtvaardigd te voelen wanneer je hen slecht behandelt zonder gevolgen. Bovendien is het vandaag eenvoudiger dan ooit, aangezien we allemaal maar een paar tikken verwijderd zijn van potentiële kandidaten om onze pijn op te projecteren via een datingapp.

“Na een pijnlijke vorm van verraad of afwijzing maken veel mensen tijdelijk een sprong van kwetsbaarheid naar zelfbescherming,” legt Jo Hemmings uit, gedragspsycholoog en relatiecoach. “Mensen daten die duidelijk niet bij je passen, emotionele afstand houden of zelfs potentiële partners slecht behandelen, kan de illusie van controle creëren op een moment dat het voelt alsof je die controle net kwijtgespeeld bent.”

Het is iets dat vooral vaak voorkomt bij vrouwen. “In een cultureel moment waarin heteroseksuele relaties door vrouwen steeds vaker worden ervaren als een bron van uitputting en teleurstelling, is het verleidelijk om de persona van de femme fatale aan te nemen (afstandelijk, gevoelloos, onkwetsbaar),” legt counselingpsycholoog dr. Madeleine Roantree uit.

Hoewel het misschien aanvoelt als wraak nemen, draait deze aanpak meestal meer om het verwerven van macht en die behouden in dynamieken waarin je die in het verleden moest afstaan. “Door relaties te kiezen met weinig emotioneel potentieel, loop je minder risico op echte intimiteit en dus minder risico op afwijzing,” vult Hemmings aan. “Het probleem is dat deze strategie je op korte termijn misschien gesterkt doet voelen, maar vaak net de heling tegenhoudt waar mensen naar op zoek zijn.”

Emotionele afstandelijkheid sluit de deur voor echte intimiteit, waardoor elk nieuw contact stilletjes het oorspronkelijke geloof bevestigt dat liefde iets is dat je overkomt, niet iets dat je samen creëert

Dr Madeleine Mason Roantree, counselingpsycholoog

Uiteindelijk is wraakdaten een vorm van zelfdestructie. Of, zoals dr. Roantree het verwoordt: “rouw in een leren jasje”. Ze legt uit: “Het mechanisme dat het zo aantrekkelijk maakt, is precies wat het zo destructief maakt: emotionele afstandelijkheid sluit de deur voor echte intimiteit, waardoor elk nieuw contact stilletjes het oorspronkelijke geloof bevestigt dat liefde iets is dat je overkomt, niet iets dat je samen creëert.”

Met andere woorden: het zal je waarschijnlijk eerder tegenhouden dan vooruit helpen. En de pijn waarvoor je op de vlucht bent? Die kan alleen maar sterker gaan aanvoelen naarmate je het spelletje langer volhoudt. Tot die conclusie kwam ook Ratajkowski: “Het drong toen tot me door dat ik, ondanks mijn performance als supervillain, een personage waarvan ik dacht dat het me ondoordringbaar maakte, net zo dwaas en kwetsbaar was als in mijn twintigste jaren, toen ik de brave meid speelde,” schrijft ze.

Die kwetsbaarheid sijpelt in Ratajkowski’s essay op talloze manieren door, die maar al te herkenbaar zijn voor wie zich in een gelijkaardige positie bevindt: kick halen uit de aantrekkingskracht die iemand anders voor jou voelt in plaats van bij jezelf stil te staan (“Ik was vooral tevreden over de blik op zijn gezicht wanneer hij naar me neerkeek”), de mannen met wie je date reduceren tot karikaturen (“Elder Millennial”, “Vegan Graffiti Artist”, “Spanish Gen-Zer”) om je dissociatie te versterken, en inspelen op het lichtjes vrouwonvriendelijke fetishisme van een man, waarbij je zijn plezier boven dat van jezelf plaatst: Ratajkowski vertelt hoe “Elder Millennial” haar tijdens seks “streetwalker” en “dirty wh*re” noemde.

Op het moment zelf kan dit je doen voelen alsof jij degene bent die er beter van wordt. Dit is een persona die jij gecreëerd hebt, wat betekent dat je je handelingsvermogen behoudt, ongeacht welke positie je dat personage laat innemen. Behalve dat het zo niet werkt. Want zodra je begint te daten als iemand anders, ga je uiteindelijk mensen ontmoeten die iets willen van een versie van jou die niet bestaat. Dat kan niet alleen leeg en onbevredigend aanvoelen, het duwt je ook verder weg van het vinden van betekenisvolle connecties met mensen met wie je wél compatibel bent. Heel snel verwordt wat begon als een reeks grappige anekdotes tot een verdedigingsmechanisme om je eenzaamheid te verbergen.

De beste manier om uit die manier van denken te raken, is het moeilijke werk doen van analyseren wat je er precies in heeft geduwd. “De gezondste reactie op gekwetst worden is niet om te stoppen met geven, maar om kritischer te worden over wie er in de toekomst toegang krijgt tot je kwetsbaarheid,” suggereert Hemmings. “Uiteindelijk is de grootste wraak niet dat je iemand anders laat lijden. Het is het punt bereiken waarop die persoon niet langer bepaalt hoe jij omgaat met liefde, vertrouwen of je eigen geluk.”

© Independent Lifestyle