In het kort

• ClientEarth klaagt België aan wegens schending van de mensenrechten door de wijdverspreide vervuiling door ‘eeuwige chemicaliën’ te negeren.
• Giftige PFAS-stoffen veroorzaken kanker en chronische ziekten en blijven eeuwenlang in het lichaam aanwezig.
• Deze rechtszaak streeft naar een totaalverbod op deze chemicaliën en verplichte gezondheidscontroles voor kwetsbare groepen.

De milieuorganisatie ClientEarth heeft een juridische procedure tegen België gestart, waarin ze beweert dat de staat de mensenrechten heeft geschonden door de bevolking niet te beschermen tegen gevaarlijke ‘eeuwige chemicaliën’.

Deze klacht is ingediend bij het Europees Comité voor Sociale Rechten (ECSR), een orgaan van de Raad van Europa dat ervoor moet zorgen dat lidstaten zich aan het Europees Sociaal Handvest houden. Volgens Hélène Duguy, een advocate bij de ngo, is juist voor het ECSR gekozen vanwege zijn aanzienlijke handhavingsbevoegdheden.

Vervuilingshotspot

België wordt momenteel aangemerkt als het land met de ernstigste PFAS-verontreiniging in Europa. Gegevens van The Forever Pollution Project wijzen op kritieke hotspots, zoals Chièvres vlakbij de Franse grens en Zwijndrecht, waar de invloed van een 3M-fabriek verwoestende gevolgen heeft gehad. Zelfs de hoofdstad Brussel, met name de wijken Ukkel en Anderlecht, vertoont aanzienlijke verontreinigingsniveaus.

De rechtszaak draait om de bewering dat Belgische ambtenaren al tientallen jaren op de hoogte waren van deze giftige stoffen, maar niets hebben ondernomen. In Zwijndrecht bijvoorbeeld zouden regeringsfunctionarissen, waaronder de huidige premier Bart De Wever, al in 2017 op de hoogte zijn gebracht van de vervuiling. Bovendien vonden er begin jaren 2000 gesprekken plaats tussen de Vlaamse autoriteiten en 3M over de lokale vervuiling, hoewel de ernst van de crisis destijds werd gebagatelliseerd.

Wat zijn “forever chemicals”?

PFAS is een categorie van meer dan 10.000 synthetische stoffen die gewaardeerd worden omdat ze vet-, water- en vlekbestendig zijn. Je vindt ze overal in consumentenproducten, van outdooruitrusting en menstruatieproducten tot pannen met antiaanbaklaag en pizzaverpakkingen.

Omdat ze niet makkelijk afbreken, blijven ze eeuwenlang in het milieu en het menselijk lichaam aanwezig. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft bepaalde varianten, zoals PFOA en PFOS, als kankerverwekkend aangemerkt.

Ernstige gevolgen voor de gezondheid

Naast kanker wijst professor Philippe Grandjean van het Nationaal Instituut voor Volksgezondheid in Kopenhagen erop dat deze chemicaliën bijdragen aan obesitas, diabetes en verminderde vruchtbaarheid.

De risico’s strekken zich uit tot toekomstige generaties, aangezien PFAS sperma kunnen verontreinigen, via de placenta bij de foetus terecht kunnen komen en via moedermelk kunnen worden doorgegeven.

Groeiende mensenrechtenbeweging

Deze zaak sluit aan bij een wereldwijde trend om PFAS-verontreiniging te beschouwen als een schending van de mensenrechten, vergelijkbaar met een VN-verklaring uit 2024 over chemische vervuiling in North Carolina.

Ook in Frankrijk zijn er soortgelijke juridische procedures gaande. ClientEarth wil deze procedure gebruiken om België te dwingen een totaalverbod op deze stoffen in te voeren en systematische biomonitoring in te stellen voor risicogroepen, zoals zwangere vrouwen en kinderen.

Uitdaging van sanering

Hoewel de ngo aandringt op agressieve sanering en herstelmaatregelen, blijft het een enorme opgave. Recent onderzoek wijst uit dat zelfs een enorme jaarlijkse investering van 100 miljard euro slechts een marginaal deel van deze hardnekkige chemicaliën uit het ecosysteem zou verwijderen.

Het ECSR zal naar verwachting in 2027 uitspraak doen over de ontvankelijkheid van de klacht, waarbij een definitief vonnis waarschijnlijk pas enkele jaren later volgt.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief