Onderzoek naar depressie laat onverwachte veranderingen in hersenvolume zien

door Redactie
gepubliceerd op maandag 17 augustus 2026 om 08:23 •
3 min lezen

In het kort

Uit enorme hoeveelheden neuroimaginggegevens blijkt dat depressie invloed heeft op visuele en somatomotorische hersengebieden.
Lichamelijke lusteloosheid komt voort uit directe neurale veranderingen en niet zozeer uit een sombere stemming.
Dit onderzoek herdefinieert depressie als een aandoening van het hele systeem, zowel van lichaam als geest.

Traditionele visies op de neurowetenschap van depressie richten zich meestal op de hogere functies van de hersenen, waarbij de nadruk ligt op een afname van de activiteit in de prefrontale cortex, een gefragmenteerd default mode network en een krimpende hippocampus. Binnen dit kader wordt de aandoening vooral gezien als een stoornis van het geheugen, de stemming en de cognitieve verwerking. Een recent uitgebreid onderzoek, gepubliceerd in Nature Mental Health, suggereert echter dat dit beeld tekortschiet. Dat meldt Psychology Today.

Gigantisch neuroimaging-project

Door gegevens van meer dan 23.000 mensen uit zes grote datasets te analyseren, hebben onderzoekers van de Washington University in St. Louis een van de meest uitgebreide neuroimaging-projecten tot nu toe uitgevoerd.

Dankzij de enorme omvang van dit onderzoek kon de statistische ruis die vaak in kleinere studies voorkomt, worden geëlimineerd, waardoor het team onderscheid kon maken tussen consistente patronen en toevallige bevindingen.

Onverwachte bevindingen over het hersenvolume

Hoewel de resultaten sommige bestaande theorieën bevestigden – zoals de afname van het corticale oppervlak en de grijze stof in gebieden die verband houden met zelfbewustzijn en emotionele controle – leverden ze ook schokkende tegenstrijdigheden op.

Het meest opvallend was dat het veelbesproken fenomeen van krimp van de hippocampus op deze schaal geen betrouwbare indicator bleek te zijn. Nog onverwachter was de ontdekking van aanzienlijk volumeverlies in visuele en somatomotorische gebieden, delen van de hersenen die fysieke waarneming, beweging en het gezichtsvermogen regelen, en die zelden in verband worden gebracht met depressieve stoornissen.

Biologische basis van lichamelijke lusteloosheid

Dit suggereert dat de lichamelijke symptomen van depressie – zoals een afgestompte waarneming van de wereld, een gevoel van lichamelijke zwaarte of de extreme fysieke inspanning die nodig is om te bewegen – misschien niet louter bijwerkingen zijn van een sombere stemming. In plaats daarvan zouden deze ervaringen kunnen voortkomen uit directe neurale veranderingen in de motorische en sensorische systemen van de hersenen. Als deze gebieden fundamenteel zijn aangetast, moeten clinici fysieke lusteloosheid misschien niet langer zien als een gevolg van de stemming, maar gaan behandelen als een primair symptoom met een eigen biologische basis.

De ‘disconnection theory’ ter discussie gesteld

Bovendien zet het onderzoek vraagtekens bij de ‘disconnection syndrome’-theorie, die stelt dat depressie wordt veroorzaakt door een verstoring in de communicatie tussen het default mode network en andere hersensystemen.

Ondanks dat deze theorie veel voorkomt in huidig onderzoek en behandelingsstrategieën, lieten de gegevens van deze 23.000 deelnemers geen consistente verschillen in functionele connectiviteit zien.

Aandoening van het totale systeem

Uiteindelijk wijst dit onderzoek erop dat depressie niet uitsluitend een stoornis is van de ‘denkende’ hersenen. Door aan te tonen dat de aandoening ook de systemen betreft die verantwoordelijk zijn voor beweging en zicht, laat de studie zien dat depressie net zo goed een fysieke aandoening van de neurale architectuur van het lichaam is als een mentale worsteling van de geest.