In het kort

• De opwarming van de aarde is verantwoordelijk voor 80 procent van de verschuivingen in het verspreidingsgebied van vlinders.
• Migrerende soorten lopen het risico uit te sterven als ze hun geografische grenzen bereiken.
• Natuurbeschermers moeten ecologische corridors aanleggen om te voorkomen dat populaties instorten.

Uit een uitgebreide analyse, gepubliceerd in Nature Ecology & Evolution, blijkt dat de opwarming van de aarde vlinders dwingt hun verspreidingsgebied aan te passen. Door meer dan 1.700 soorten in 105 verschillende gebieden te onderzoeken, hebben onderzoekers vastgesteld dat ongeveer 80 procent van de waargenomen verschuivingen in verspreidingsgebied te maken heeft met extreem weer en klimaatschommelingen.

Hoewel door de mens veroorzaakte factoren, zoals stedelijke uitbreiding, industriële landbouw en de verspreiding van uitheemse soorten, ook een rol spelen, blijven temperatuurveranderingen de belangrijkste oorzaak.

Vlinders als milieu-indicatoren

Vanwege hun korte levensduur en hun afhankelijkheid van specifieke plantensoorten fungeren vlinders als cruciale graadmeters voor de stabiliteit van het milieu. Nu de aarde opwarmt door de verbranding van fossiele brandstoffen, trekken veel soorten naar de polen of klimmen ze naar grotere hoogten op zoek naar een koeler klimaat.

De gegevens laten een complex overlevingspatroon zien: 80 procent van de onderzochte soorten breidde zijn verspreidingsgebied uit, terwijl 27 procent zijn leefgebied zag krimpen.

Aanpassingsvermogen

Jonathan Lenoir van het Franse Nationale Centrum voor Wetenschappelijk Onderzoek (CNRS) suggereert dat deze migraties wijzen op een zekere mate van veerkracht en aanpassingsvermogen. Hij waarschuwt echter dat uitbreidingen van het verspreidingsgebied makkelijker vast te leggen zijn dan verdwijningen, en dat de afhankelijkheid van burgerwetenschappers in de buurt van steden de gegevens mogelijk heeft beïnvloed.

Bovendien zijn er grenzen aan dit aanpassingsvermogen; als de temperaturen een kritieke drempel overschrijden, kunnen soorten plotseling instorten of uitsterven.

Bedreiging voor inheemse soorten

De risico’s zijn vooral groot voor inheemse soorten op eilanden of hoge bergtoppen, omdat ze daar ingesloten kunnen raken zonder plek om zich terug te trekken.

Dit wordt bevestigd door een rapport uit 2024, waaruit bleek dat 84 procent van de vlindersoorten in Europa tegen 2080 hun leefgebied zou kunnen zien slinken als de huidige opwarmingstrends doorzetten.

Strategieën voor natuurbehoud

Om deze bedreigingen tegen te gaan, pleiten de auteurs van het onderzoek voor een combinatie van dringende wereldwijde emissiereducties en gerichte natuurbeschermingsmaatregelen. Ze raden aan om ecologische corridors aan te leggen, microklimatologische toevluchtsoorden te beschermen en het monitoren van de biodiversiteit te verbeteren.

Daarnaast wezen de onderzoekers op een aanzienlijk gebrek aan gegevens: slechts bij 10 procent van de soorten zijn veranderingen in het verspreidingsgebied gedocumenteerd en tropische ecosystemen zijn nog grotendeels onontgonnen.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief