In het kort

• Door vliegtuigafvalwater te monitoren, kun je opkomende ziekteverwekkers sneller opsporen dan met traditionele surveillance.
• Afvalwater van vliegtuigen is een zuivere, geconcentreerde bron voor het zeer nauwkeurig opsporen van virussen.
• Wereldwijde ‘sentinel’-luchthavens zouden pandemieën kunnen voorkomen door grenssluitingen te vervangen door nauwkeurige gegevens.

Het monitoren van het afvalwater van vliegtuigen kan een cruciaal vroegtijdig waarschuwingssysteem vormen voor dreigende pandemieën, zo blijkt uit een gezamenlijk onderzoek van gezondheidsinstanties in het VK en de VS.

Omdat internationale reizigers vaak ziekteverwekkers over de grenzen vervoeren, kunnen wetenschappers door het analyseren van vliegtuigafvalwater circulerende virussen en bacteriën aanzienlijk sneller identificeren dan met conventionele wereldwijde surveillancemethoden.

Gezamenlijk proefonderzoek

Een proefonderzoek uitgevoerd door de Britse Health Security Agency en de Amerikaanse Centers for Disease Control and Prevention richtte zich op vluchten tussen twee onderling verbonden internationale hubs.

Tussen maart 2024 en januari 2025 verzamelden de onderzoekers 424 monsters. Hun resultaten lieten zien dat zo’n monitoring systematisch kan worden uitgevoerd zonder de privacy van luchtvaartmaatschappijen of hun passagiers in gevaar te brengen, wat uiteindelijk de internationale bioveiligheid versterkt.

Hoge prevalentie van ziekteverwekkers

Uit de gegevens bleek een hoge prevalentie van infectieuze ziekteverwekkers. Ongeveer 75 procent van de monsters bevatte respiratoire ziekteverwekkers, waaronder het respiratoir syncytieel virus, COVID-19 en influenza A en B.

Met name influenza A is zorgwekkend vanwege het vermogen om wereldwijde pandemieën te veroorzaken. Daarnaast testte ongeveer 72 procent van de monsters positief op maag-darminfecties.

Voordelen van afvalwater uit de luchtvaart

Onderzoekers benadrukten dat afvalwater uit de luchtvaart een ideale bron is voor detectie, omdat het een hoge concentratie aan menselijk afval bevat en geen industriële of agrarische verontreinigingen bevat die je wel in systemen op de grond aantreft. Deze gevoeligheid werd aangetoond toen de XEC-variant van COVID-19 bijna een maand voordat deze op vluchten naar de VS opdook, al werd geïdentificeerd op vluchten naar het VK.

Hoewel het eerste klinische geval van XEC in de VS in juli plaatsvond, wijzen afvalwatergegevens erop dat de wijdverspreide overdracht binnen de gemeenschap pas halverwege oktober begon, wat de nauwkeurigheid van deze opsporingsmethode illustreert.

Op weg naar een wereldwijd sentinelnetwerk

De studie concludeert dat het opzetten van een wereldwijd netwerk van „sentinel-luchthavens“ een revolutie zou kunnen betekenen voor de paraatheid bij uitbraken. Door snelle gegevensuitwisseling te combineren met genoomsequencing zouden gezondheidsautoriteiten de bewegingen van nieuwe ziekteverwekkers in realtime kunnen volgen.

Deze proactieve aanpak zou overheden in staat stellen om nauwkeurige maatregelen te nemen, waardoor extreme ingrepen zoals het sluiten van grenzen of reisverboden mogelijk overbodig worden.

Schrijf je hieronder in voor onze GRATIS nieuwsbrief